Choroba, która może pozostawić długotrwałe konsekwencje

Kleszczowe zapalenie mózgu to wirusowa infekcja ośrodkowego układu nerwowego, która może powodować zapalenie opon mózgowych, zapalenie mózgu, a nawet śmierć. Około 30 proc. osób, które przeszły tę chorobę, nie wraca do pełnego zdrowia – pozostają u nich skutki uboczne: zaburzenia uwagi i snu, uporczywe bóle głowy, większa wrażliwość, zmiany w zachowaniu, rzadziej – paraliż. Śmiertelność z powodu kleszczowego zapalenia mózgu wynosi 0,5–4 proc. „Człowiek może zarazić się kleszczowym zapaleniem mózgu nie tylko poprzez ukąszenie kleszcza, ale także poprzez spożycie niepasteryzowanego mleka lub jego przetworów zakażonych wirusem. To po raz kolejny pokazuje, jak ważna jest profilaktyka, czyli szczepienie przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu” – mówi Milda Žygutienė, gł. specjalista Wydziału ds. Chorób Zakaźnych NVSC.

Na Litwie – najwyższa w Europie liczba zachorowań

Litwa jest obszarem endemicznym kleszczowego zapalenia mózgu – wskaźniki zachorowań są tu jedne z najwyższych w Europie. Zakażenia stają się coraz powszechniejsze również na terenach miejskich: w parkach, lasach podmiejskich, ogrodach działkowych. Widać wyraźną sezonowość zachorowań – najwięcej przypadków odnotowuje się w okresie lipiec-październik, w tym okresie liczba zachorowań jest ponad 7-krotnie wyższa niż w innych porach roku.

W okresie styczeń-sierpień tego roku odnotowano 438 przypadków kleszczowego zapalenia mózgu, podczas gdy w analogicznym okresie ubiegłego roku – 517. W tym roku odnotowano 3 zgony z powodu kleszczowego zapalenia mózgu, w tym samym okresie ubiegłego roku – 7 (osoby należały do grupy wiekowej 60-80 lat).

Jak chronić się przed chorobami odkleszczowymi?

Najskuteczniejszym sposobem ochrony przed kleszczowym zapaleniem mózgu jest szczepienie. Szczepienie można przeprowadzić według dwóch schematów szczepień: zwykłego i przyspieszonego. W przypadku schematu zwykłego pierwsze dwie dawki szczepionki podaje się w odstępie 1–3 miesięcy, a termin podania trzeciej i kolejnych dawek przypominających zależy od konkretnego producenta szczepionki i jest podany w ulotce informacyjnej. Skuteczna ochrona powstaje po trzech dawkach szczepionki.

Dla utrzymania odporności nie należy zapominać o dawkach przypominających, które podaje się co 3–5 lat. Warto pamiętać, że osoby w wieku 50–55 lat mają możliwość bezpłatnego zaszczepienia się – zarówno pierwszą, jak i kolejnymi dawkami szczepionki. Według danych NVSC, od rozpoczęcia tych szczepień (wrzesień 2024 – sierpień 2025) bezpłatnie zaszczepiono 73 290 mieszkańców Litwy.

Nie mniej ważna jest profilaktyka osobista. „Przebywając na łonie natury, zaleca się noszenie jasnych, przylegających ubrań, nałożenie na głowę chusteczki, czapki lub kaptura, regularne oględziny siebie, bliskich i współpodróżnych oraz stosowanie repelentów” – radzi specjalista NVSC.

Co zrobić, jeśli w skórę wbije sie kleszcz?

Jeśli zauważymy kleszcza na swoim ciele, należy go jak najszybciej usunąć – chwycić go jak najbliżej skóry i energicznym ruchem pociągnąć do góry. „Często zdarzają się przypadki, gdy nie da się usunąć całego kleszcza, a kawałeczek tułowia pozostaje w skórze, ale nie ma powodu do obaw, ponieważ organizm sam usunie resztę kleszcza. Nie drap miejsca ukąszenia, a jeśli pojawi się opuchlizna, zaczerwienienie, które się rozprzestrzenia lub pogarsza się samopoczucie – należy natychmiast udać się do lekarza” – przypomina przedstawicielka NVSC.