Dzisiaj będziemy mówić o dwóch czasownikach często używanych przez nas, Polaków mieszkających na Litwie, lecz używanych w znaczeniu niezgodnym ze znaczeniem występującym we współczesnej polszczyźnie ogólnej. O jakie czasowniki chodzi? A są nimi takie wyrazy, jak przeżywać i zażywać, zresztą brzmieniowo bardzo podobne. Dzisiaj postaramy się wyjaśnić, co można przeżywać, a co zażywać.

Polskie szkolnictwo na Litwie od lat stoi przed wieloma wyzwaniami, ale jednocześnie pozostaje ważnym filarem zachowania języka, kultury i tożsamości narodowej. O aktualnej sytuacji szkół z polskim językiem nauczania, ich sukcesach oraz planach na przyszłość w audycji „Rozmowa Dnia” Radia Wilno opowiada Krystyna Dzierżyńska, prezes Stowarzyszenia Nauczycieli Szkół Polskich na Litwie „Macierz Szkolna”.

Dzisiaj porozmawiamy o procentach. Słowo procent pochodzi z języka łacińskiego. Po łacinie pro centum oznacza ‘według stu, od sto’. Na pierwszy rzut oka może się wydawać, że rzeczownik ten raczej nie powinien nam sprawiać kłopotów poprawnościowych. W rzeczywistości jest jednak inaczej, ponieważ procent to rzeczownik nietypowy i jego odmiana jest trojaka w zależności od kontekstu, w którym występuje. Wyraz procent, jak wiadomo, w zdaniu może występować zarówno bez liczebników, jak i z liczebnikami.

XXXVI Pielgrzymka Miłosierdzia z Ejszyszek do Ostrej Bramy (6-9 lipca) po raz kolejny zgromadziła setki osób, które chciały przeżyć kilka dni modlitwy, wspólnoty i duchowej refleksji. O historii pielgrzymki, jej współczesnym znaczeniu oraz tegorocznym haśle „Ten, kto kocha, widzi więcej” rozmawialiśmy z organizatorką pielgrzymki, Kornelią Kaczanowską.

W czasie „Spotkań z językiem” już mówiliśmy o paronimach, czyli o wyrazach, które brzmią podobnie, lecz mają inne znaczenie. Omawialiśmy różnice znaczeniowe między takimi wyrazami, jak adaptować i adoptować oraz klimatyzacja i aklimatyzacja. Dzisiaj porozmawiajmy o kilku innych tego typu wyrazach. Zacznijmy od takich przymiotników, jak efektowny i efektywny, których podobieństwo brzmieniowe jest naprawdę olbrzymie, gdyż w zasadzie różnią się one tylko jedną samogłoską, toteż nic dziwnego, że często je mylimy, jednak zmiana jednej głoski wypacza sens i może prowadzić do komicznych efektów.

W dniach od 17 do 22 czerwca na Uniwersytecie im. Witolda Wielkiego (VDU) odbyły się uroczyste ceremonie wręczenia dyplomów. Witając absolwentów, którzy pokonali ten ważny etap w życiu, rektor Uniwersytetu, prof. dr Ineta Dabašinskienė, życzyła odwagi i wiary w siebie, ciekawości oraz kultury wewnętrznej, aby móc spojrzeć szerzej, zrozumieć głębiej i działać z większą odpowiedzialnością. Wszystkiemu temu uważnie przysłuchiwała się i przyglądała grupka absolwentów polonistyki Uniwersytetu Witolda Wielkiego, która też odebrała z rąk pani rektor swoje zasłużone dyplomy. O działalności Centrum Języka Polskiego i Kultury Polskiej na Uniwersytecie Witolda Wielkiego oraz startującej rekrutacji na studia mówiliśmy z docent doktor Centrum panią Barbarą Dwilewicz.

Zastanawiałam się, co może być tematem naszego dzisiejszego spotkania. I doszłam do wniosku, że kiedy na dworze mamy upalne lato, to jest świetna okazja, żeby porozmawiać o chłodniku, czyli o zimnej zupie bardzo popularnej na Litwie. O jej popularności świadczą organizowane w końcu maja festiwale chłodnika, a w tym roku taki festiwal odbył się już po raz czwarty. Chłodnik to ochładzająca zimna zupa z buraków, ogórka, śmietany i jajka.

1 lipca 1953 roku na Litwie ukazał się pierwszy numer gazety „Czerwony Sztandar”, najważniejszego i najbardziej znanego dziennika polskiego na terenie byłego ZSRR. Po odzyskaniu niepodległości przez Litwę w 1990 roku wileński „Czerwony Sztandar” został przekształcony w znany i lubiany do dziś „Kurier Wileński” i z biegiem czasu został jedynym polskim dziennikiem wydawanym na stałe w Europie poza granicami Polski. Jak udało się przetrwać sowiecką dyktaturę, postodrodzeniowy chaos? Jak udało się nie przegrać ze wszechobecnym i wszechmocnym internetem?  Zapytaliśmy o to gościa audycji „Rozmowa Dnia”, a był nim redaktor naczelny pisma „Kurier Wileński” Robert Mickiewicz.

22 czerwca na Uniwersytecie Wileńskim odbyło się uroczyste wręczenie dyplomów absolwentom Wydziału Filologicznego tej wyższej uczelni. Tradycyjnie każdego roku filologiczne szczeble, bakalarski i magisterski,Uniwersytetu Wileńskiego kończy blisko 400 absolwentów. W tym roku w tym gronie znalazło się pięciu absolwentów polonistyki, prowadzonej przez Centrum Polonistyczne Uniwersytetu Wileńskiego. W audycji Rozmowa Dnia Radia Wilno gościliśmy profesor centrum polonistycznego, doktor nauk humanistycznych panią Krystynę Rutkowską oraz studentki wspomnianego centrum – Martę Sadowską z I roku i Justynę Tankielun, świeżą absolwentkę centrum, laureatkę dyplomu Magna Cum Laude – co znaczy „z wielkim wyróżnieniem” (lub „z wielką pochwałą”). Jest to prestiżowy tytuł akademicki przyznawany absolwentom uczelni wyższych, którzy ukończyli studia z bardzo wysokimi wynikami w nauce.

Dzisiejsze „Spotkanie z językiem” poświęcimy rzeczownikom zakończonym na -um, czyli takim, jak liceum, seminarium, stypendium. Z moich językowych obserwacji wynika, że posługiwanie się tego typu wyrazami sprawia spore kłopoty Polakom na Litwie. Ale o tych problemach poprawnościowych za chwilę, a teraz kilka słów należy powiedzieć o rzeczownikach zakończonych na -um. Zdecydowana ich większość pochodzi z łaciny i są to rzeczowniki rodzaju nijakiego.