85 lat temu, 19 września 1940 roku Rotmistrz Witold Pilecki dał się dobrowolnie aresztować podczas niemieckiej łapanki w okupowanej Warszawie na Żoliborzu, skąd następnie trafił jako więzień do obozu Auschwitz, gdzie przygotował raport na temat panujących tam nieludzkich warunków. O Żołnierzu Niezłomnym, Rotmistrzu Witoldzie Pileckim telefonicznie mówimy dzisiaj z Karoliną Kolbuszewską, dyrektor Muzeum Domu Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej.

Bardzo często możemy usłyszeć, oczywiście u nas na Wileńszczyźnie, że ktoś nosi światłe dżinsy, ktoś ma światłe włosy, ktoś kupił światłe meble, ktoś ma światły pokój. Zastanówmy się, czy przymiotnik światły został użyty w tych wyrażeniach zgodnie z jego znaczeniem. I znowu, jak zawsze, kiedy chcemy sprawdzić znaczenie jakiegoś wyrazu, sięgnijmy do słownika. Okaże się, że światły to ‘ktoś odznaczający się rozległą wiedzą i dużym doświadczeniem’, czyli możemy tego wyrazu użyć w odniesieniu do człowieka, np. światły człowiek, światły prezydent, światła kobieta. Zatem synonimami przymiotnika światły byłyby takie wyrazy, jak mądry, inteligentny, błyskotliwy, oświecony, rozumny, uczony.

Na początku października, z okazji zbliżającego się wówczas Dnia Nauczyciela, który na Litwie, jak i w większości krajów Europy, obchodzimy 5 października, wileński samorząd tradycyjnie nagrodził nauczycieli za ich osiągnięcia, kreatywność, miłość do pracy i wspólnotowość. W gronie 12 laureatów znalazła się Polka – nauczycielka języka litewskiego z Progimnazjum im. Jana Pawła II w Wilnie Elżbieta Stankevičienė, z domu Granicka. Pedagog została doceniona za łączenie społeczności szkolnej, przywództwo i inspirację dla innych. Za kreatywność i innowacje, które zmieniły tradycyjne podejście do nauczania języka litewskiego i literatury. Panią Elżbietę gościliśmy w audycji „Rozmowa Dnia”.

Dzisiaj w „Spotkaniach z językiem” trochę porozmawiamy o niektórych środkach transportu.

11 września w pałacu w Jaszunach odbyła się ceremonia nadania tytułu Honorowego Obywatela Rejonu Solecznickiego księdzu Józefowi Aszkiełowiczowi. Decyzja Rady samorządu rejonu solecznickiego „O nadaniu tytułu Honorowego Obywatela Rejonu Solecznickiego księdzu Józefowi Aszkiełowiczowi” została przyjęta 9 września 2025 r. Nadanie tego tytułu stanowi najwyższy wyraz uznania i szacunku dla pracy oraz oddania lokalnej społeczności. Wniosek o przyznanie ks. Aszkiełowiczowi tytułu Honorowego Obywatela złożyli Oddział Rejonu Solecznickiego Związku Polaków na Litwie oraz Centrum Wspólnoty w Ejszyszkach. Audycja „Rozmowa Dnia” gościła księdza Józefa Aszkiełowicza.

Dzisiaj chciałabym porozmawiać o wyrazach, które my, Polacy mieszkający na Litwie, lubimy i często ich używamy, lecz niestety nie zawsze w znaczeniu zgodnym z polszczyzną ogólną. Może to oczywiście prowadzić do pewnych nieporozumień, do zakłócenia komunikacji lub do niezamierzonych efektów komicznych zwłaszcza dla osób nieobeznanych z językiem polskim na Litwie.

W poprzednim tygodniu mówiłam o końcówkach dopełniacza liczby mnogiej. Zdążyłam w zasadzie powiedzieć tylko o końcówce -ów, ale też nie wszystko, bo tylko o tym, że we współczesnej polszczyźnie nie występuje ta końcówka w rzeczownikach żeńskich (wyjątek stanowi z nudów) i w nijakich z wyjątkiem rzeczowników zakończonych na -um, np. archiwów, seminariów i rzeczowników zakończonych na -isko, będących nazwami zgrubiałymi istot żywych, np. chłopisków, kocisków.

Radio Wilno kontynuuje cykl reportaży przedstawiających działalność organizacji polskich na Litwie. Dzisiaj gościem audycji „Rozmowa Dnia” jest prezes Związku Polaków Prawników na Litwie Grzegorz Sakson.