„Nasza obecność tutaj jest dowodem wypełnienia obowiązku – naszego obowiązku jako wspólnoty narodowej, jako Polaków, aby oddać hołd żołnierzowi niepodległej Polski, temu, który za wolność swojej ojczyzny oddał cenę najwyższą, czyli własne życie” – podczas uroczystości powiedział Adam Siwek, dyrektor Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa Instytutu Pamięci Narodowej.

Podkreślił, że misją IPN jest odnajdywanie i upamiętnianie miejsc męczeństwa Polaków oraz miejsc ich pochówku poza Polską. „Będziemy tę misję wypełniać, gdyż wielu jest jeszcze takich jak śp. Napoleon Ciuksza „Waligóra”, którzy czekają na odnalezienie, którzy czekają na godny pochówek i należne im upamiętnienie, którzy czekają na to, aby odkryć ich często tragiczne wojenne losy” – mówił Adam Siwek.

W uroczystości wziął udział dyrektor Oddziału IPN w Białymstoku dr hab. Krzysztof Sychowicz, rodzina Napoleona Ciukszy, przedstawiciele lokalnych władz, harcerze, uczniowie Gimnazjum „Żejmiana” w Podbrodziu, miejscowi Polacy.

Wcześniej w kościele pw. św. Kazimierza w Powiewiórce została odprawiona Msza Święta w intencji Ojczyzny i kpr. Napoleona Ciukszy.

W przeddzień uroczystości przedstawiciele IPN spotkali się z polską młodzieżą Gimnazjum „Żejmiana” w Podbrodziu. Irmina Szmalec oraz Paweł Nowik z Biura Poszukiwań i Identyfikacji IPN przybliżyli uczniom sylwetkę Napoleona Ciukszy, opowiedzieli o miejscach pamięci narodowej w rejonie święciańskim.

Napoleon Ciukszo, ps. „Waligóra” urodził się w 1913 roku we wsi Bielkiszki na Wileńszczyźnie. Od marca 1935 r. służył w 4 kompanii 85 Pułku Strzelców Wileńskich. W czasie II wojny światowej był żołnierzem Armii Krajowej – najpierw w oddziale Antoniego Burzyńskiego „Kmicica”, następnie w 5 Brygadzie mjr. „Łupaszki”. Zginął w grudniu 1943 roku. W nocy drużyna, którą dowodził, została wysłana do leśniczówki w zaścianku Sobkiszki, by rozbroić gajowego. W czasie akcji „Waligóra” otrzymał śmiertelny postrzał. Towarzysze broni pochowali go w cichym, partyzanckim pogrzebie na terenie majątku Cypliszki.

Szczątki „Waligóry” zostały odnalezione przez Biuro Poszukiwań i Identyfikacji IPN we wrześniu 2022 r. w Cypliszkach. Żołnierz miał swój grób, oznaczony krzyżem w lesie, ale upamiętnie zostało zniszczone w wyniku budowy melioracji w latach 70. ub. wieku. W latach 90. rodzina młodego żołnierza w pobliżu tego miejsca postawiła kolejny krzyż. Miejsce, w którym został pochowany żołnierz, wskazał Stefan Siemaszko, leśniczy i badacz historii lokalnej.

Kpr. Napoleon Ciuksza został z honorami pochowany 14 września 2024 roku na cmentarzu parafialnym w Powiewórce.

GALERIA ZDJĘĆ

Na podst. IPN, inf. wł.