Teresa de Cepeda y Ahumada urodziła się w 1515 r. w Avili w Hiszpanii. Czytanie żywotów świętych tak rozbudziło jej wyobraźnię, że w wieku zaledwie 7 lat postanowiła uciec do Afryki, aby tam z rąk Maurów ponieść śmierć męczeńską. Namówiła nawet do tej wyprawy także młodszego  brata Rodriga. Na szczęście wuj odkrył ich plany i w porę zawrócił oboje do domu.

W wieku 20 lat wstąpiła do klasztoru karmelitanek w rodzinnym mieście. Zobaczyła tu wielkie rozluźnienie i już od początku postanowiła to zmienić. Złożyła śluby zakonne w roku 1537. Za natchnieniem Bożym przeprowadziła reformę swojego zakonu mimo wielu przeciwności. Plan Teresy polegał na powrocie do wcześniejszej, surowszej reguły zakonu karmelitów. Projekt klasztoru, w którym siostry żyłyby z jałmużny, nie opuszczały klauzury i nie posiadały przywilejów, wzbudził gwałtowny opór nie tylko sióstr, ale także władz świeckich i duchownych.

Przeciwko Teresie pisano paszkwile i skargi do Rzymu. Nie zrezygnowała jednak z reformy, znosząc dzielnie, przez długie lata, szyderstwa i szykany. W końcu dopięła swego. Do dnia śmierci udało jej się założyć 32 odnowione klasztory.

Wraz ze świętym Janem od Krzyża jest uważana za założycielkę karmelitów bosych i w tym doprowadziła do rozłamu zgromadzenia karmelitów.

Pan Bóg doświadczył Teresę wieloma innymi cierpieniami. Trapiły ją nieustannie dolegliwości ciała, jak choroby, osłabienie i gorączka. Równie ciężkie były cierpienia duchowe, jak oschłości, skrupuły, osamotnienie. Wszystko to znosiła z heroicznym poddaniem się woli Bożej.

Na podstawie własnych doświadczeń napisała wiele dzieł, m.in. „Autobiografię”, „Drogę do doskonałości”, „Twierdzę wewnętrzną”, pisma, które stały się podręcznikami modlitwy i życia duchowego.

Jednym z istotnych elementów duchowości św. Teresy z Avila było postrzeganie modlitwy jako głównej drogi prowadzącej do Boga. Według Świętej, modlitwa nie polegała jedynie na recytowaniu słów czy formułek, ale było to głębokie, osobiste spotkanie z Bogiem. Mówi, że modlić się znaczy po przyjacielsku obcować z Bogiem i wylewnie, wiele razy rozmawiać z Tym, o którym wiemy, że nas miłuje (por. Księga życia 8, 5).

Była wielką mistrzynią życia duchowego, uczyła kontemplacji, ale też podkreślała, że z prawdziwej modlitwy powinny się rodzić „czyny i jeszcze raz czyny”.

Była ascetką, zadziwiającą umartwieniami, ale równocześnie umiała cieszyć się życiem i była smakoszem. Ponoć jak na uwagę jednej z sióstr, że daje tym zły przykład, odpowiedziała wesoło: „Siostro, chwal życzliwość Pana i zapamiętaj: jak pokuta, to pokuta, a jak kuropatwa, to kuropatwa”.

Zmarła 4 października 1582 r. w wieku 67 lat w klasztorze karmelitańskim w Alba de Tormes koło Salamanki. Tam, w kościele Zwiastowania NMP, znajduje się jej grób.

Została beatyfikowana w roku 1614 przez papieża Pawła V, a kanonizował ją w roku 1622 Grzegorz XV.

W 1970 roku papież Paweł VI ogłosił ją doktorem Kościoła, nadał jej tytuł „doktora mistycznego”.

Św. Teresa z Avila, nazywana też św. Teresą Wielką, jest patronką Hiszpanii, miast Avila i Alba de Tormes; karmelitów bosych, karmelitów trzewiczkowych, chorych, zwłaszcza uskarżających się na bóle głowy i serce, dusz w czyśćcu cierpiących.