28 kwietnia 1936 r. Rada Komisarzy Ludowych ZSRS przyjęła ściśle tajną rezolucję nr 776–120, która stała się podstawą deportacji ludności polskiej i niemieckiej z Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Sowieckiej do Kazachstanu. Pierwszą deportację władze sowieckie przeprowadziły w okresie od maja do czerwca 1936 r. Kolejna fala przymusowych przesiedleń miała miejsce jesienią tego roku. Historycy szacują, że w sumie wywieziono kilkanaście tysięcy rodzin – co najmniej 70 tys. osób.
Wystawa opowiada historię Polaków przymusowo przesiedlonych do Kazachstanu. Zwiedzający mogą dowiedzieć się, jak władze ZSRR przygotowywały deportacje i jakie były ideologiczne i polityczne przyczyny tej decyzji. Ekspozycja opisuje, jak przebiegały wysiedlenia, od tych pierwszych z 1936 r., przez cztery wielkie deportacje Polaków z lat 1940–1941. Na wystawie można przeczytać wspomnienia Polaków, którzy opowiadają o wywózce na wschód i o tym, w jakich warunkach musieli sobie radzić w Kazachstanie. Ich historie są ilustrowane archiwalnymi zdjęciami. Ostatnia część wystawy opowiada o powrotach do ojczyzny – od tych pierwszych w latach wojennych z armią Andersa, aż po repatriacje współczesne.
„Ta tragiczna historia deportacji Polaków była przez wiele lat przemilczana i Sejm jest od tego, żeby mówić o niej głośno w Polsce i poza granicami naszego kraju. Takie wydarzenia temu służą. Dziękuję organizatorom wystawy, ale też repatriantom za podtrzymywanie tej pamięci” – powiedziała, otwierając wystawę, posłanka Barbara Okuła, która jest inicjatorką wystawy.
W wernisażu uczestniczyli m.in. Sybiracy i repatrianci z Kazachstanu. Prezes Oddziału Związku Sybiraków w Białymstoku Jolanta Hryniewicka przypomniała historię przesiedleń. „Polacy w Kazachstanie ciężko pracowali w lasach przy siarczystym mrozie dochodzącym do minus 40 stopni i na stepie przy upalnym żarze słońca. Ale mieli na tyle siły, że zachowali swoją godność i tożsamość, dzięki wierze w Boga i tęsknocie za ojczyzną. Jesteśmy im wdzięczni za to, że zachowali polskość” – powiedziała.
Wystawę przygotowało Muzeum II Wojny Światowej oraz Muzeum Pamięci Sybiru. Wydarzenie objął honorowym patronatem marszałek Sejmu.
Źródło: Sejm RP
