Procesy naturalne i wartość ekologiczna

Staw w Jerozolimce ma słaby przepływ, dlatego w sposób naturalny gromadzi się w nim muł, a trzciny i inne rośliny przybrzeżne rosną w dużych ilościach. Zbiornik stopniowo staje się płytszy, a ścieki powierzchniowe przyspieszają te procesy. Biolodzy i ekolodzy podkreślają jednak, że są to cykle naturalne.

„Nawet gdyby muł został oczyszczony, brzegi były stale koszone, a zielona masa usunięta, efekt byłby tymczasowy – po pewnym czasie wszystko by wróciło do stanu poprzedniego. A taka praca kosztowałaby miliony” – mówi Vytautas Rakauskas, starszy pracownik naukowy w Centrum Badań Przyrodniczych, ichtiolog, który kilka lat temu przeprowadził badania ichtiologiczne i makrofitowe stawu w Jerozolimce.

Jak podkreśla biolog, zamulony, naturalnie zarośnięty staw nie jest mniej cenny niż czyste jezioro otoczone piaszczystą plażą. „Każdy ekosystem charakteryzuje się specyficzną różnorodnością zwierząt i roślin, a najcenniejsze są te, którym pozwala się rozwijać w sposób naturalny” – mówi naukowiec.

Cenne siedlisko dla ptaków i zwierząt

Według biologów, staw w Jerozolimce może być odpowiednim siedliskiem dla perkozka – ptaka, który lubi płytkie, zarośnięte obszary wodne. W przeciwieństwie do perkoza dwuczubego, który siedli się w większych i bardziej otwartych jeziorach (takich jak Zielone Jeziora), perkozek dobrze czuje się w porośniętych roślinnością akwenach, takich jak staw w Jerozolimce.

Można tu również spotkać takie ptaki jak brodziec samotny, strumieniówka, raniuszek, potrzos i inne ptaki, dla których tereny podmokłe stanowią naturalne schronienie. Mieszkańcy zauważyli, że łabędzie co roku zakładają tu gniazda, a w nieopodal osiedliły się bobry.

Park jest miejscem odpoczynku dla ludzi i przyrody

Obecnie trwają prace porządkowe w parku wokół stawu w Jerozolimce – urządzane są ścieżki, a w miejscach szczególnie wrażliwych, aby chronić korzenie drzew, oraz na terenach podmokłych budowane są ścieżki na metalowych słupach. Pojawią się również tarasy nad do wodą. Łącznie na terenie parku zaplanowano urządzenie ścieżek o długości ok. 3,5 km. Zadbano także o infrastrukturę dostosowaną do potrzeb osób niepełnosprawnych – powstały podjazdy, schody, place zabaw i boiska dla osób w każdym wieku.

Jak podkreśla Gintautas Runovičius, kierownika Wydziału Środowiska Miejskiego Samorządu m. Wilna, nowo zbudowana infrastruktura nie tylko ułatwi ludziom zwiedzanie parku, ale także pozwoli im dowiedzieć się więcej o bioróżnorodności.

„Zbiorniki wodne w mieście są różne i pełnią różne funkcje. Staw w Jerozolimce i jego otoczenie pozostawiono w stanie naturalnym – to miejsce spokojnego odpoczynku na łonie natury. Dzięki tablicom informacyjnym mieszkańcy lepiej zrozumieją i docenią ekologiczne znaczenie tego miejsca” – mówi Runovičius.

Aby poprawić stan stawu, zostanie w nim zainstalowana fontanna. Ruch wody nasyci staw tlenem i spowolni proces zamulania. Remontowane są także przepusty potoków pod ulicami Jeruzalės i Geležinio Vilko. Zakończenie prac porządkowych parku planowane jest do maja 2026 roku.

Do pływania – inne kąpieliska

Runovičius wskazuje na to, że staw w Jerozolimce nie nadaje się do kąpieli i nie jest zalecane to ze względów bezpieczeństwa. Ponadto jakość wody musi spełniać normy higieniczne. Według danych monitoringu, przeprowadzonego przez stołeczny samorząd w 2024 roku, w stawie w Jerozolimce stężenie azotanów przekroczyło 1,3-krotnie dopuszczalną normę. „W mieście mamy miejsca dostosowane do pływania – plaże na Zielonych Jeziorach, Wołokumpie I i II spełniają standardy jakości i otrzymały certyfikat Błękitnej Flagi” – przypomina Runovičius.

W Wilnie znajduje się łącznie 14 plaż miejskich, doglądanych przez samorząd, a o ich czystość i infrastrukturę dba „Grinda”.

Badania stawu

Przed opracowaniem projektu uporządkowania parku nad stawem w Jerozolimce przeprowadzono badania wody i osadów dennych stawu. W niektórych próbkach stwierdzono przekroczenie dopuszczalnych stężeń cyny (Sn) i produktów ropopochodnych. Wskaźniki te pokazują, że staw, podobnie jak i wiele miejskich zbiorników wodnych, odczuwa skutki działalności człowieka.

Biorąc pod uwagę dane z monitoringu wód, zostaną wybrane odpowiednie środki mające na celu poprawę stanu jerozolimskiego stawu – jednak bez drastycznej interwencji, bez zakłócania powstałego ekosystemu lub procesów naturalnych.

Na podst. vilnius.lt