Na rozpoczęciu gości przywitała dr hab. Urszula Wróblewska, prof. UwB, dziekan Filii, oraz p. Iwona Geben – prezes Fundacji „Samostanowienie”, wspierającej oświatę polską na Litwie: polskich uczniów, nauczycieli i placówki edukacyjne.
Prof. dr hab. Wojciech Polak, historyk i badacz dziejów Polski z okresu komunizmu, w prelekcji „Chwalebne męczeństwo błogosławionego ks. Jerzego Popiełuszki i innych kapelanów »Solidarności«”, poruszył temat duchowego i moralnego wymiaru oporu wobec komunistycznego zniewolenia. Profesor szczególną uwagę poświęcił bł. ks. Jerzemu Popiełuszce – kapelanowi „Solidarności”, który stał się symbolem niezłomności, odwagi i wierności prawdzie aż po męczeńską śmierć w 1984 roku. Przypomniał również, że ks. Popiełuszko nie był jedynym duchownym towarzyszącym robotnikom w ich walce o godność – wielu kapelanów „Solidarności” podejmowało ryzyko, głosząc słowo wolności.
Profesor zaakcentował także aktualność przesłania błogosławionego kapelana: wolność i godność człowieka zawsze wymagają odwagi, sumienia i odpowiedzialności. Poświęcenie kapelanów pozostaje nie tylko świadectwem epoki, lecz także trwałym moralnym drogowskazem dla współczesnych pokoleń.
Dr hab. Sylwia Galij-Skarbińska, prof. UMK, wygłosiła prelekcję pt. „Młodzież licealna i studiująca w walce o wolność wiary i godność osobistą w okresie komunizmu w Polsce”. W swoim wystąpieniu prelegentka przybliżyła mniej znany, a niezwykle ważny wymiar oporu wobec komunistycznego systemu – udział młodzieży szkolnej i akademickiej w obronie wolności sumienia oraz prawa do wyznawania wiary.
Tekst harcerski tego okresu głosił m.in.:
„…że Wiary i Ojczyzny nigdy się nie wyrzeknę;
że za hasło całej mej pracy będę miał »Bóg, Honor i Ojczyzna«;
a tym samym będę gorliwym katolikiem i Polakiem, idąc pod sztandarem Krzyża Chrystusowego i Białego Orła;
że zawsze bronił będę prawdziwej wolności i niepodległości Polski;
że za Wiarę i Ojczyznę gotów będę w potrzebie życie oddać;
że całą swą pracą, służąc Bogu i Polsce, będę dążył do odrodzenia prawdziwego harcerstwa polskiego, pociągając w ten sposób do tej służby młodzież polską. Tak mi dopomóż Bóg!”.
Dla wielu młodych ludzi Bóg i Ojczyzna były jednakowo ważne. Przykładem może być obrona krzyża w Miętnem, gdzie młodzież – mimo grożących restrykcji, takich jak wydalenie ze szkoły czy zamknięta droga na studia – nie pozwoliła na usunięcie krzyża.
Dr Irena Mikłaszewicz w prelekcji „Postawa świeckich wierzących w okresie komunizmu na Litwie” zwróciła uwagę na to, jak wiele w Kościele mogą zdziałać ludzie świeccy – wierni parafianie, którzy nawet z narażeniem wolności, a niekiedy życia, należeli do tzw. „dwudziestek”, umożliwiając funkcjonowanie parafialnych kościołów. Uczestniczyli czynnie w życiu parafii, dbali o liturgię i o życie sakramentalne. Przykładem może być rejon solecznicki, gdzie liczba ślubów kościelnych była znacznie większa niż cywilnych. Duży był też udział wiernych w odpustach, np. w Ostrej Bramie, w Szydłowie czy podczas obchodów Dróżek Kalwarii Wileńskiej.
Ks. dr Michał Damazyn w prelekcji „Kobiety bogate w miłosierdzie inspiracją dla dzisiejszego apostolstwa (ścieżka świadczenia dobra Ludmiły Roszko i s. Heleny Majewskiej)” ukazał, jak władza komunistyczna niszczyła kariery naukowe, a nawet życie, dwóch kobiet należących do tajnych organizacji kościelnych: Ludmiły Roszko oraz s. Heleny Majewskiej ze Zgromadzenia Sióstr od Aniołów. Dziś obie są kandydatkami na ołtarze, choć proces beatyfikacyjny jeszcze się nie rozpoczął.
Po co wynosimy ludzi na ołtarze? Po to, by ich przykład wskazywał właściwą drogę i inspirował do dobra. Helena Majewska, należąca do zgromadzenia, które ze względu na swoją „niewidzialność” działało w ukryciu zarówno wobec władzy carskiej, jak i komunistycznej, realizowała wartości nie tylko religijne, ale także społeczne.
Sympozjum stało się okazją do refleksji – zarówno dla dorosłych, jak i dla młodzieży gimnazjalnej – na ile każdy z nas jest gotów bronić swoich wartości zarówno religijnych, jak i narodowych.
Rita Gvazdaitytė
