– Grób Nieznanego Żołnierza w Warszawie jest sanktuarium narodowej pamięci, symbolem męstwa i poświęcenia wielu pokoleń Polaków, którzy na przestrzeni naszej ponadtysiącletniej historii złożyli ofiarę z własnego życia w obronie wolności i niepodległości Ojczyzny. W tym świętym miejscu składamy hołd niezliczonym bezimiennym bohaterom poległym, aby Polska mogła trwać i aby biało-czerwone barwy wieczyście prowadziły nasz naród w przyszłość – napisał Prezydent RP Karol Nawrocki w liście skierowanym do uczestników wydarzenia.
– Warto pokazywać losy tego wyjątkowego dla nas, Polaków, miejsca. W historii Grobu Nieznanego Żołnierza odbijają się dzieje narodu i jego dziedzictwo, naznaczone krwawymi zmaganiami w imię fundamentalnych wartości (...). Zawsze będziemy wiernie kultywować pamięć o zasługach naszych bohaterskich przodków – podkreślił Prezydent RP. Podziękował IPN za przygotowanie ekspozycji o tym wyjątkowym miejscu na mapie Warszawy.
W wernisarzu uczestniczyli zastępcy prezesa IPN dr hab. Karol Polejowski i dr Mateusz Szpytma.
– Grób Nieznanego Żołnierza powstał 100 lat temu z obywatelskiej inicjatywy i potrzeby uczczenia tych, którzy polegli w walce o wolną i niepodległą Polskę. To jest samo serce polskiego narodu – zaznaczył zastępca prezesa IPN dr hab. Karol Polejowski. Dodał, że miejsce spoczynku bezimiennego bohatera jest po dziś dzień istotnym symbolem pamięci narodu.
– W okresie II wojny światowej i rządów komunistycznych grób „trwał”, był miejscem, które napawało nadzieją wszystkich Polaków tęskniących do wolnej i niepodległej Polski – przypomniał zastępca prezesa IPN.
Zwieńczeniem wydarzenia było zwiedzanie wystawy, do którego zaprosił dyrektor Biura Edukacji Narodowej IPN dr Adam Pleskaczyński.
***
Pierwsza wojna światowa zostawiła po sobie zgliszcza i około 40 milionów ofiar. Wiele rodzin z całej Europy nigdy nie dowiedziało się, gdzie spoczywają ciała ich bliskich. Fryderyk Simon, francuski patriota i działacz społeczny, który stracił na polach walki trzech synów, zainicjował upamiętnienie wszystkich bezimiennie poległych. 11 listopada 1920 r. prochy anonimowego żołnierza spod Verdun zostały złożone pod Łukiem Triumfalnym w Paryżu. Za przykładem Francji poszły inne państwa. Także Rzeczpospolita.
W Polsce idea Grobu Nieznanego Żołnierza zyskała wyjątkowy wymiar. Zrodziła się z inicjatywy społecznej – była wyrazem narodowej jedności i wdzięczności wobec tych, którzy oddali życie w walkach o niepodległość. Choć prace nad powstaniem centralnego Grobu w Warszawie trwały długo, w całym kraju rozkwitł spontaniczny ruch upamiętnień. Od Kresów po Pomorze, od Tatr po Wielkopolskę, mieszkańcy miast i wsi własnym sumptem fundowali tablice i płyty ku czci Nieznanego Żołnierza.
Rok 1925 stał się czasem narodowego zrywu pamięci – w całej Polsce powstało co najmniej 71 lokalnych płyt i symbolicznych mogił oddających cześć swoim bezimiennym bohaterom. Zwieńczeniem tych działań była uroczysta ceremonia pogrzebowa 2 listopada 1925 roku w Warszawie, podczas której w symbolicznej mogile pod arkadami Pałacu Saskiego złożono szczątki nieznanego żołnierza z Cmentarza Obrońców Lwowa.
Wystawa „Nieznanemu – Rodacy. 1925–2025”, przygotowana przez Biuro Edukacji Narodowej IPN, przypomina nie tylko historię warszawskiego Grobu Nieznanego Żołnierza, ale także dziesiątki podobnych miejsc pamięci, które powstały w 1925 roku w całym kraju. Prezentuje archiwalne fotografie i dokumenty, ukazując, jak wielka była wówczas potrzeba uhonorowania bezimiennych bohaterów i jak głęboko zakorzeniona w polskim społeczeństwie była pamięć o ich ofierze.
Wystawa „Nieznanemu – Rodacy. 1925-2025” została objęta Patronatem Honorowym Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Karola Nawrockiego.
