– To, co się tu rozpoczęło 12 lipca, nie było przypadkowe – to największa masowa zbrodnia popełniona na cywilach w Europie po II wojnie światowej aż do lat 90. Mówienie o tej zbrodni, to nasz obowiązek wobec tych, którzy oddali życie, ale także wobec przyszłych pokoleń. (…) Kultura i pamięć są nierozerwalnie ze sobą związane. To przez kulturę – przez takie miejsca jak ten Dom Pamięci – możemy przekazywać dziedzictwo przeszłości, czerpać ze świadectw jakie pozostały, budować świadomość i kształtować wrażliwość – mówiła Hanna Wróblewska, minister kultury i dziedzictwa narodowego. – Przez dziesięciolecia Obława Augustowska była tematem tabu, szeptaną historią. Mój ojciec pochodził z Suwalszczyzny, tu mieszkali dziadkowie, padła tutaj nazwa miejscowości, z której ja pochodzę. Pamięć o obławie Augustowskiej była też częścią ich, a więc i mojej pamięci, ale już nie pamięcią pokolenia moich rówieśników z Olsztyna czy Warszawy. Możemy to zmienić. I tak dziś, dzięki wysiłkom wielu osób, to miejsce będzie przestrzenią żywą, edukacyjną, miejscem spotkań i refleksji. Miejscem, gdzie młode pokolenia będą mogły zrozumieć, czym jest wolność i jak wysoką cenę płacili za nią nasi przodkowie – dodała.
Siedzibą nowej instytucji jest „Dom Turka” – kamienica wybudowana w 1900 roku. W latach 30. XX wieku mieściła się w niej znana w Augustowie cukiernia prowadzona przez bośniackiego imigranta i muzułmanina Kamila Tiakosza, nazywanego potocznie „Turkiem”. W 1940 roku budynek został zajęty przez NKWD. W latach 1945-1956 był on siedzibą Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego. W podziemnym areszcie brutalnie przesłuchiwano i torturowano przeciwników reżimu, w tym osoby zatrzymane podczas Obławy Augustowskiej.
W 2021 r. budynek został zakupiony przez Instytut Pileckiego, a następnie odrestaurowany i dostosowany do funkcji muzealnych. Autorom projektu zależało na stworzeniu spójnej kompozycji z symboliką lasu jako schronienia i domu, a także namiastki wolności, o którą walczyły i za którą poległy Ofiary Obławy Augustowskiej. Prezentowana w Domu Pamięci wystawa stała to nie tylko uhonorowanie ofiar, lecz także rezultat wielu lat obywatelskiego zaangażowania i badawczej determinacji towarzyszącej poszukiwaniu prawdy o „lipcowych”. Symboliczny podział narracji na ofiary – świadków – sprawców pozwoli odbiorcom lepiej zrozumieć historię Obławy. Integralną częścią miejsca jest Mur Pamięci Ofiar Obławy Augustowskiej – artystyczna instalacja symbolizująca skraj polany otoczonej drzewami, czyli ostatni widok, jaki Ofiary widziały przed egzekucją.
Nowoczesna placówka będzie pełniła również funkcję centrum badań, edukacji i kultury. W jej murach znalazły się też pracownie naukowe, sale edukacyjne oraz archiwum.
MKiDN (gov.pl)
