Wniosek zostanie przekazany do Centrum Światowego Dziedzictwa do 15 września 2025 roku. Jeśli ocena wstępna wypadnie pomyślnie, strony będą mogły opracować wniosek nominacyjny.
– Nasze wspólne dążenie do zachowania europejskiego dziedzictwa kulturowego jednoczy nas ponad granicami. Dzięki temu Europa pozostaje kontynentem o bogatej i żywej tożsamości, inspirującej przyszłe pokolenia. Dzisiejsze spotkanie jest doskonałą okazją do wymiany doświadczeń, pomysłów i planów dotyczących przyszłości europejskich młynów papierniczych – powiedziała Bożena Żelazowska, sekretarz stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego. – Wpisanie Europejskich Młynów Papierniczych na krajowe listy informacyjne UNESCO przez wszystkie państwa partnerskie: Czechy, Hiszpanię, Niemcy, Włochy i Polskę to ogromny sukces. Każda papiernia jest przykładem rozwoju technologii, architektury i kultury począwszy od XVI wieku, dokumentując tradycję produkcji papieru w Europie. Warto zaznaczyć, że na naszym kontynencie pozostało około 25 papierni, w których papier produkowano ręcznie. Ta wyjątkowa obecność zasługuje na najwyższą ochronę i wsparcie – dodała.
Od XVI do XIX w. Europa odgrywała wiodącą rolę w przemyśle papieru czerpanego. Powstało wówczas wiele tysięcy młynów papierniczych, z których do dziś przetrwało jedynie ok. 25. Żaden do tej pory nie trafił na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, co stanowi poważną lukę w prezentacji historii cywilizacji. Wpis na Listę zapewni im ochronę i promocję jako ważnych elementów kulturowego dziedzictwa dla całej Europy.
Proponowana międzynarodowa nominacja seryjna to wybrana grupa sześciu papierni w pięciu krajach. Obejmuje kluczowe przedindustrialne europejskie regiony produkujące papier: Półwysep Iberyjski i Półwysep Apeniński, przez które produkcja papieru rozprzestrzeniła się na Europę Środkową, gdzie produkcja papieru rozwijała się przez stulecia.
W 2024 roku pięć państw – Polska, jako lider wpisu, Czechy, Hiszpania, Niemcy i Włochy – złożyło wspólnie wniosek o wpis wybranych młynów na Listę informacyjną UNESCO. Do wpisu zostały zgłoszone najcenniejsze historyczne młyny papiernicze, które wskazują na wiodącą rolę Europy w przemyśle papieru czerpanego od XVI wieku. Są to młyny: w Dusznikach-Zdroju (Polska), Velkych Losinach (Czechy), Capellades (Hiszpania), Homburgu (Niemcy), Niederzwönitz (Niemcy) i Pescii (Włochy).
Wniosek uzyskał akceptację. Kolejnym etapem, po wpisaniu na Listę informacyjną UNESCO, jest przygotowanie wniosku o ocenę wstępną do UNESCO. Specjalny formularz, uwzględniający komponenty przyszłej nominacji, zostanie przekazany do Centrum Światowego Dziedzictwa w terminie do 15 września 2025 roku.
Papiernia w Dusznikach-Zdroju
Pierwsze informacje o istnieniu młyna papierniczego w Dusznikach-Zdroju pochodzą z 1562 r. Dawniej budynek mieścił nie tylko manufakturę papieru, lecz był także siedzibą jej właścicieli, którzy posiadali tytuł szlachecki. Stąd unikatowa architektura papierni jest porównywana do szlacheckiego dworku. Po II wojnie światowej w jej wnętrzach odkryto zespół polichromii na drewnie datowanych na XVII i XVIII wiek. Jedno z malowideł przedstawia biblijną scenę kuszenia Józefa przez żonę Putyfara. Do budynku młyna papierniczego przylega drewniana suszarnia wzniesiona ok. 1749 r. oraz reprezentacyjny pawilon wejściowy z XVII wieku, z mostkiem nadwieszonym nad rzeką Bystrzycą Dusznicką.
Od 1968 r. historyczny młyn jest siedzibą Muzeum Papiernictwa – pomysłodawcy koncepcji międzynarodowego wpisu reliktów dawnego europejskiego papiernictwa na listę UNESCO.
Lista informacyjna UNESCO
Listę informacyjną UNESCO tworzą obiekty proponowane do wpisu na Listę światowego dziedzictwa UNESCO przez konkretne państwo w okresie 10 lat od daty zgłoszenia. Obecnie na Liście informacyjnej UNESCO znajduje się 5 obiektów zlokalizowanych w Polsce:
Europejskie Młyny Papiernicze (2024);
Modernistyczne Centrum Gdyni (2019);
Gdańsk – miasto wolności i pamięci (2005);
Kanał Augustowski (2006);
Pienińska dolina Dunajca (2006).
MKiDN (gov.pl)
