O utworzeniu Narodowego Instytutu Architektury i Urbanistyki zdecydował wicepremier, minister kultury i dziedzictwa narodowego prof. Piotr Gliński zarządzeniem z 21 listopada 2017 roku, na podstawie art. 8 i art. 11. ust.1 ustawy z dnia 25 października 1991 roku o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (Dz. U. z 2017 r. poz. 862). Zgodnie z zarządzeniem, przedmiotem działania Narodowego Instytutu Architektury i Urbanistyki jest „prowadzenie badań nad historyczną i współczesną architekturą, urbanistyką oraz planowaniem przestrzennym, upowszechnianie wiedzy z zakresu tych dyscyplin i wiedzy o dobrach kultury z nimi związanych, w tym prowadzenie działań edukacyjnych, promocyjnych i wydawniczych”.

Minister kultury i dziedzictwa narodowego, odrębnym zarządzeniem, również z 21 listopada br., nadał Narodowemu Instytutowi Architektury i Urbanistyki statut. Obydwa zarządzenia weszły w życie 22 listopada br.

Powstanie Narodowego Instytutu Architektury i Urbanistyki jest wyrazem zainteresowania państwa jakością przestrzeni i odpowiedzią na wyraźny brak działań systemowych w zakresie edukacji o przestrzeni i kształtowania kultury architektonicznej w Polsce. Działania podejmowane przez Instytut mają być odpowiedzią na ogromny kryzys polskiej przestrzeni, mający wpływ na jakość życia obywateli.

Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki w zakresie swych zadań ma przede wszystkim upowszechniać wiedzę o znaczeniu architektury i przestrzeni oraz uświadamiać znaczenie tych obszarów kultury dla społeczeństwa, oddziaływujących na wszystkich użytkowników. Zadania stojące przed NIAiU są niezwykle istotne dla świadomego i zrównoważonego funkcjonowania Polaków w otaczającej przestrzeni, co uzasadnia podjęcie działań na rzecz poprawy jej jakości oraz promowanie modelu partycypacji społecznej w jej planowaniu i zagospodarowywaniu.

Instytut w swych założeniach ma być przede wszystkim instytucją edukacyjną, realizującą swe zadania poprzez działania wystawiennicze, popularyzatorskie, promocyjne oraz wydawnicze. Instytut ma się przyczyniać do kreowania krytyki architektonicznej, jak także wypracowywania i promowania dobrych praktyk w zakresie przekształcania przestrzeni. Ważnym elementem działalności Instytutu będzie również dokumentacja i archiwizacja dorobku polskich architektów i urbanistów oraz jego udostępnianie szerokiej publiczności.

Instytut ma na celu również tworzenie i uczestnictwo w krajowych i międzynarodowych sieciach współpracy z podmiotami zaangażowanymi w promocję i rozwój architektury oraz urbanistyki. Ważnym zadaniem stojącym przed Instytutem jest podejmowanie działań w kierunku profesjonalizacji oraz doskonalenia zawodowego architektów i planistów m.in. poprzez wzmacnianie współpracy z sektorem nauki, edukacji oraz studiami projektowymi. Działania realizowane przez Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki będą adresowane do wszystkich użytkowników przestrzeni, z uwzględnieniem oferty kierowanej do profesjonalistów.