Dzisiaj porozmawiamy o procentach. Słowo procent pochodzi z języka łacińskiego. Po łacinie pro centum oznacza ‘według stu, od sto’. Na pierwszy rzut oka może się wydawać, że rzeczownik ten raczej nie powinien nam sprawiać kłopotów poprawnościowych. W rzeczywistości jest jednak inaczej, ponieważ procent to rzeczownik nietypowy i jego odmiana jest trojaka w zależności od kontekstu, w którym występuje. Wyraz procent, jak wiadomo, w zdaniu może występować zarówno bez liczebników, jak i z liczebnikami.

W czasie „Spotkań z językiem” już mówiliśmy o paronimach, czyli o wyrazach, które brzmią podobnie, lecz mają inne znaczenie. Omawialiśmy różnice znaczeniowe między takimi wyrazami, jak adaptować i adoptować oraz klimatyzacja i aklimatyzacja. Dzisiaj porozmawiajmy o kilku innych tego typu wyrazach. Zacznijmy od takich przymiotników, jak efektowny i efektywny, których podobieństwo brzmieniowe jest naprawdę olbrzymie, gdyż w zasadzie różnią się one tylko jedną samogłoską, toteż nic dziwnego, że często je mylimy, jednak zmiana jednej głoski wypacza sens i może prowadzić do komicznych efektów.

Zastanawiałam się, co może być tematem naszego dzisiejszego spotkania. I doszłam do wniosku, że kiedy na dworze mamy upalne lato, to jest świetna okazja, żeby porozmawiać o chłodniku, czyli o zimnej zupie bardzo popularnej na Litwie. O jej popularności świadczą organizowane w końcu maja festiwale chłodnika, a w tym roku taki festiwal odbył się już po raz czwarty. Chłodnik to ochładzająca zimna zupa z buraków, ogórka, śmietany i jajka.

Dzisiejsze „Spotkanie z językiem” poświęcimy rzeczownikom zakończonym na -um, czyli takim, jak liceum, seminarium, stypendium. Z moich językowych obserwacji wynika, że posługiwanie się tego typu wyrazami sprawia spore kłopoty Polakom na Litwie. Ale o tych problemach poprawnościowych za chwilę, a teraz kilka słów należy powiedzieć o rzeczownikach zakończonych na -um. Zdecydowana ich większość pochodzi z łaciny i są to rzeczowniki rodzaju nijakiego.

Dzisiaj porozmawiamy o wyrazach, których używało się dawniej, używa się też i dzisiaj, lecz w innym znaczeniu, w znaczeniu różniącym się od dawnego znaczenia. Wyrazów, w których dokonała się zmiana znaczeniowa, mamy w języku niemało. Nie jest to temat nowy, o takich wyrazach już była mowa w naszych „Spotkaniach z językiem”. A więc mówiliśmy o tym, że kiedyś bielizną nazywano biały strój, suknia oznaczała nie tylko ubranie damskie, lecz i męskie, a złodziejem nazywano złoczyńcę. Tego typu wyrazy, w których dokonała się zmiana znaczenia, mogą nam sprawić wiele kłopotów, mogą powodować różnego rodzaju nieporozumienia językowe.

Dzisiaj porozmawiajmy o zaimkach, czyli o wyrazach wskazujących osoby, przedmioty lub ich cechy, ale nienazywających ich konkretnie. Zastanówmy się, czy zaimka swój można używać zamiennie z takimi zaimkami, jak mój, twój, nasz, wasz, czy też istnieje pomiędzy nimi jakaś różnica?

Powoli kończy się rok szkolny i akademicki, który kojarzy się nam z symbolicznym ostatnim dzwonkiem, egzaminami, obroną prac licencjackich i magisterskich. A więc to jest świetna okazja, żeby porozmawiać o niektórych wyrazach związanych z tymi wydarzeniami. Pierwsze, co przychodzi na myśl, kiedy mówimy o szkole, to rzeczowniki  abiturient i absolwent. Zastanówmy się, kogo nazwiemy abiturientem, a kogo  nazwiemy absolwentem?

Na antenę Radia Wilno wrócił program „Spotkania z językiem”, który prowadzi docent doktor Barbara Dwilewicz. Słuchacze audycji są zapraszani na cotygodniowe rozmowy o języku polskim.

Tak się pięknie złożyło, że spotkałam się z Państwem podczas Świąt Bożonarodzeniowych. Mam nadzieję, że były one pełne spokoju, dobroci i miłości, że były świetną okazją, by spędzić czas z najbliższymi nam osobami.

Korzystając z okazji, że w przyszłym tygodniu obchodzimy Boże Narodzenie, chciałabym przypomnieć Państwu słownictwo, bo już wcześniej mówiłam o nim, związane ze świętem upamiętniającym narodzenie Chrystusa, które jest obchodzone od wieku IV. Początkowo według starego kalendarza juliańskiego obchodzono je 6 stycznia, natomiast od roku 1582, kiedy Polska wprowadziła nowy kalendarz gregoriański, Boże Narodzenie obchodzimy 25 grudnia.