Powoli kończy się rok szkolny i akademicki, który kojarzy się nam z symbolicznym ostatnim dzwonkiem, egzaminami, obroną prac licencjackich i magisterskich. A więc to jest świetna okazja, żeby porozmawiać o niektórych wyrazach związanych z tymi wydarzeniami. Pierwsze, co przychodzi na myśl, kiedy mówimy o szkole, to rzeczowniki  abiturient i absolwent. Zastanówmy się, kogo nazwiemy abiturientem, a kogo  nazwiemy absolwentem?

Na antenę Radia Wilno wrócił program „Spotkania z językiem”, który prowadzi docent doktor Barbara Dwilewicz. Słuchacze audycji są zapraszani na cotygodniowe rozmowy o języku polskim.

Tak się pięknie złożyło, że spotkałam się z Państwem podczas Świąt Bożonarodzeniowych. Mam nadzieję, że były one pełne spokoju, dobroci i miłości, że były świetną okazją, by spędzić czas z najbliższymi nam osobami.

Korzystając z okazji, że w przyszłym tygodniu obchodzimy Boże Narodzenie, chciałabym przypomnieć Państwu słownictwo, bo już wcześniej mówiłam o nim, związane ze świętem upamiętniającym narodzenie Chrystusa, które jest obchodzone od wieku IV. Początkowo według starego kalendarza juliańskiego obchodzono je 6 stycznia, natomiast od roku 1582, kiedy Polska wprowadziła nowy kalendarz gregoriański, Boże Narodzenie obchodzimy 25 grudnia.

W ubiegłym tygodniu mówiliśmy o konstrukcjach składniowych i ten temat będziemy kontynuować również dzisiaj. Zacznijmy od przykładów: U mnie jest brat. U ciebie jest duży dom. U nas jest dzisiaj dużo lekcji. U sąsiada był basen itd.

Dzisiaj trochę porozmawiamy o związkach składniowych, a mianowicie o związku rządu, czyli o takim połączeniu wyrazów, kiedy wyraz nadrzędny „rządzi” wyrazem podrzędnym (jeden wyraz ma władzę nad drugim wyrazem), tj. narzuca mu określoną formę gramatyczną, np. czasownik czytać rządzi biernikiem, czyli wymaga, żeby rzeczownik czy zaimek, z którym się łączy wystąpił w bierniku: czytam kogo? co? książkę.

Dzisiaj porozmawiamy o dwóch czasownikach: wiedzieć i znać, których użycie sprawia niemałe kłopoty Polakom na Litwie. Dość często możemy usłyszeć takie zdania, jak: Ja wiem język angielski. Brat dawno znał, że wyjedzie do Polski. On nie wiedział tego człowieka. W tych zdaniach wyrazy wiedzieć i znać zostały użyte w niewłaściwych kontekstach, czyli powinniśmy je uznać za błędy językowe, które mogą być związane z tym, że w niektórych językach te dwa polskie czasowniki wiedzieć i znać mają tylko jeden wspólny ekwiwalent, czyli jeden odpowiednik.

W języku polskim mamy niemało wyrazów, które brzmią podobnie, lecz znaczą co innego (ale mają inne znaczenie). Określa się ich mianem paronimów. I dzisiaj o niektórych z nich porozmawiamy.

Dzisiaj porozmawiamy o kilku rzeczownikach, które w polszczyźnie litewskiej nie zawsze są używane zgodnie ze swoim znaczeniem. Zacznijmy od wyrazu konto. Często możemy usłyszeć takie wyrażenia, jak: chcę zapytać na konto egzaminu, co tam na konto naszego spotkania, czy coś już wiadomo na konto wyjazdu. W tych przykładach połączenie wyrazowe na konto zostało użyte w znaczeniu „w sprawie, na temat, odnośnie do”.

Nieraz się zastanawiamy, jak lepiej powiedzieć: mam dom czy posiadam dom, mam brata czy posiadam brata, mam psa czy posiadam psa, mam plecak czy posiadam plecak, owoce mają witaminy czy owoce posiadają witaminy. Dzisiaj będziemy się zastanawiać, kiedy mamy użyć wyrazu mieć, a kiedy posiadać.