W czasie „Spotkań z językiem” już mówiliśmy o paronimach, czyli o wyrazach, które brzmią podobnie, lecz mają inne znaczenie. Omawialiśmy różnice znaczeniowe między takimi wyrazami, jak adaptować i adoptować oraz klimatyzacja i aklimatyzacja. Dzisiaj porozmawiajmy o kilku innych tego typu wyrazach. Zacznijmy od takich przymiotników, jak efektowny i efektywny, których podobieństwo brzmieniowe jest naprawdę olbrzymie, gdyż w zasadzie różnią się one tylko jedną samogłoską, toteż nic dziwnego, że często je mylimy, jednak zmiana jednej głoski wypacza sens i może prowadzić do komicznych efektów.

W dniach od 17 do 22 czerwca na Uniwersytecie im. Witolda Wielkiego (VDU) odbyły się uroczyste ceremonie wręczenia dyplomów. Witając absolwentów, którzy pokonali ten ważny etap w życiu, rektor Uniwersytetu, prof. dr Ineta Dabašinskienė, życzyła odwagi i wiary w siebie, ciekawości oraz kultury wewnętrznej, aby móc spojrzeć szerzej, zrozumieć głębiej i działać z większą odpowiedzialnością. Wszystkiemu temu uważnie przysłuchiwała się i przyglądała grupka absolwentów polonistyki Uniwersytetu Witolda Wielkiego, która też odebrała z rąk pani rektor swoje zasłużone dyplomy. O działalności Centrum Języka Polskiego i Kultury Polskiej na Uniwersytecie Witolda Wielkiego oraz startującej rekrutacji na studia mówiliśmy z docent doktor Centrum panią Barbarą Dwilewicz.

Zastanawiałam się, co może być tematem naszego dzisiejszego spotkania. I doszłam do wniosku, że kiedy na dworze mamy upalne lato, to jest świetna okazja, żeby porozmawiać o chłodniku, czyli o zimnej zupie bardzo popularnej na Litwie. O jej popularności świadczą organizowane w końcu maja festiwale chłodnika, a w tym roku taki festiwal odbył się już po raz czwarty. Chłodnik to ochładzająca zimna zupa z buraków, ogórka, śmietany i jajka.

Dzisiejsze „Spotkanie z językiem” poświęcimy rzeczownikom zakończonym na -um, czyli takim, jak liceum, seminarium, stypendium. Z moich językowych obserwacji wynika, że posługiwanie się tego typu wyrazami sprawia spore kłopoty Polakom na Litwie. Ale o tych problemach poprawnościowych za chwilę, a teraz kilka słów należy powiedzieć o rzeczownikach zakończonych na -um. Zdecydowana ich większość pochodzi z łaciny i są to rzeczowniki rodzaju nijakiego.

Dzisiaj porozmawiamy o wyrazach, których używało się dawniej, używa się też i dzisiaj, lecz w innym znaczeniu, w znaczeniu różniącym się od dawnego znaczenia. Wyrazów, w których dokonała się zmiana znaczeniowa, mamy w języku niemało. Nie jest to temat nowy, o takich wyrazach już była mowa w naszych „Spotkaniach z językiem”. A więc mówiliśmy o tym, że kiedyś bielizną nazywano biały strój, suknia oznaczała nie tylko ubranie damskie, lecz i męskie, a złodziejem nazywano złoczyńcę. Tego typu wyrazy, w których dokonała się zmiana znaczenia, mogą nam sprawić wiele kłopotów, mogą powodować różnego rodzaju nieporozumienia językowe.

Dzisiaj porozmawiajmy o zaimkach, czyli o wyrazach wskazujących osoby, przedmioty lub ich cechy, ale nienazywających ich konkretnie. Zastanówmy się, czy zaimka swój można używać zamiennie z takimi zaimkami, jak mój, twój, nasz, wasz, czy też istnieje pomiędzy nimi jakaś różnica?

Powoli kończy się rok szkolny i akademicki, który kojarzy się nam z symbolicznym ostatnim dzwonkiem, egzaminami, obroną prac licencjackich i magisterskich. A więc to jest świetna okazja, żeby porozmawiać o niektórych wyrazach związanych z tymi wydarzeniami. Pierwsze, co przychodzi na myśl, kiedy mówimy o szkole, to rzeczowniki  abiturient i absolwent. Zastanówmy się, kogo nazwiemy abiturientem, a kogo  nazwiemy absolwentem?

Na antenę Radia Wilno wrócił program „Spotkania z językiem”, który prowadzi docent doktor Barbara Dwilewicz. Słuchacze audycji są zapraszani na cotygodniowe rozmowy o języku polskim.

15 grudnia w Domu Kultury Polskiej w Wilnie odbył się XXI konkurs „Mistrz ortografii” dla uczniów klas 10. który tradycyjnie organizuje Stowarzyszenie Nauczycieli Szkół Polskich na Litwie „Macierz Szkolna”. Honorowy tytuł „Mistrza Ortografii” przyznano Jakubowi Stefanowiczowi z Gimnazjum im. Jana Śniadeckiego w Solecznikach, którego przygotowywała polonistka Grażyna Koczan. W audycji „Rozmowa Dnia” Radia Wilno gościmy doc. dr Barbarę Dwilewicz z Centrum Języka Polskiego i Kultury Polskiej w Akademii Edukacji na Uniwersytecie Witolda Wielkiego, która jako jeden z członków komisji oceniała prace uczestników konkursu.

Tak się pięknie złożyło, że spotkałam się z Państwem podczas Świąt Bożonarodzeniowych. Mam nadzieję, że były one pełne spokoju, dobroci i miłości, że były świetną okazją, by spędzić czas z najbliższymi nam osobami.