Zakazić się można nie tylko w lesie
Litwa pozostaje jednym z krajów europejskich o najwyższym wskaźniku zachorowań na kleszczowe zapalenie mózgu. Chociaż aktywność kleszczy jest największa w ciepłej porze roku, ze względu na zmiany klimatyczne ich sezon aktywności wydłuża się, przez co ryzyko zakażenia utrzymuje się przez większą część roku.
Do zakażenia kleszczowym zapaleniem mózgu i boreliozą najczęściej dochodzi po ukąszeniu przez zakażonego kleszcza. Rzadziej kleszczowym zapaleniem mózgu można zarazić się poprzez spożycie niepasteryzowanego mleka i produktów pochodzących od kóz lub krów zakażonych wirusem kleszczowego zapalenia mózgu.
„W społeczeństwie wciąż pokutuje mit, że kleszcze są niebezpieczne tylko w lasach. W rzeczywistości są one doskonale przystosowane do życia na terenach zielonych w miastach – parkach, skwerach, ogrodach czy przylesiach. Dlatego po każdym pobycie na łonie natury, nawet po krótkim spacerze w parku miejskim, należy dokładnie obejrzeć swoje ciało i jak najszybciej usunąć zauważone kleszcze” – mówi Milda Žygutienė, gł. specjalista Wydziału Chorób Zakaźnych NVSC.
Ochrona przed zakażeniem
Najskuteczniejszą metodą ochrony przed kleszczowym zapaleniem mózgu są szczepienia. Szczepienia można przeprowadzać według schematu tradycyjnego lub przyspieszonego. Pewną odporność uzyskuje się po trzech dawkach szczepionki, a następnie należy ją podtrzymywać dawkami przypominającymi co 3-5 lat.
„Chociaż wskaźniki zachorowalności wahają się co roku, ryzyko zachorowania na kleszczowe zapalenie mózgu pozostaje wysokie. Dlatego ważne jest nie tylko stosowanie repelentów, dobór odzieży zakrywającej ciało i obejrzenie siebie po pobycie na łonie natury, ale także szczepienie. To jedyna niezawodna ochrona przed tą poważną chorobą” – podkreśla przedstawicielka NVSC.
NVSC przypomina, że mieszkańcy w wieku 50-60 lat mogą zaszczepić się bezpłatnie przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu – zarówno pierwsza, jak i kolejne dawki szczepionki są refundowane zgodnie z ustalonym schematem szczepień.
Co zrobić, jeśli w skórę wbije się kleszcz?
Jeśli zauważymy kleszcza na swoim ciele, należy go jak najszybciej usunąć – chwycić go jak najbliżej skóry i energicznym ruchem pociągnąć do góry. Kleszcza nie należy wyciskać, smarować olejkiem, kremem ani innymi środkami, gdyż może to zwiększyć ryzyko zakażenia. Po usunięciu kleszcza miejsce ukąszenia należy zdezynfekować. Jeśli nie uda się usunąć całego kleszcza, a kawałeczek tułowia pozostaje w skórze, nie ma powodu do obaw, ponieważ organizm sam usunie resztę kleszcza.
Po ukąszeniu kleszcza należy monitorować swoje samopoczucie przez miesiąc. W przypadku wystąpienia rozprzestrzeniającego się zaczerwienienia skóry, gorączki lub pogorszenia ogólnego samopoczucia należy zwrócić się do lekarza.
Kleszczowe zapalenie mózgu i borelioza – czym się różnią?
Kleszczowe zapalenie mózgu to wirusowa infekcja ośrodkowego układu nerwowego, która może powodować zapalenie opon mózgowych, zapalenie mózgu, a nawet śmierć. Około 33 proc. osób, które zachorowały na tę chorobę, nie wraca do pełnego zdrowia – pozostają z długotrwałymi problemami zdrowotnymi: problemami z koncentracją i snem, uporczywymi bólami głowy, nadwrażliwością, zmianami w zachowaniu, a w rzadkich przypadkach – paraliżem.
Boreliozę wywołują bakterie, które również przenoszą kleszcze. Najczęstszym pierwszym objawem choroby jest rozprzestrzeniające się zaczerwienienie skóry w miejscu ukąszenia kleszcza (rumień wędrujący). Nieleczona choroba może uszkodzić stawy, układ nerwowy lub serce. Obecnie nie ma szczepionki przeciwko boreliozie, dlatego osobiste środki zapobiegawcze pozostają najważniejszą ochroną.
Sytuacja na Litwie
Według danych NVSC, w okresie styczeń-czerwiec tego roku na Litwie zarejestrowano 92 przypadki kleszczowego zapalenia mózgu, a w analogicznym okresie 2025 r. – 176. W pierwszej połowie tego roku zarejestrowano 2607 przypadków boreliozy, w porównaniu z 4329 w tym samym okresie ubiegłego roku.
W pierwszej połowie tego roku zarejestrowano 1 zgon z powodu kleszczowego zapalenia mózgu (w w analogicznym okresie ub. roku – 2).
Najwyższą zapadalność na kleszczowe zapalenie mózgu odnotowuje się corocznie w okresie maj-październik – wykrywa się wtedy prawie 90 proc. wszystkich przypadków. Według NVSC, kleszczowe zapalenie mózgu występuje częściej na obszarach wiejskich, a borelioza w miastach, ponieważ kleszcze są powszechne nie tylko w lasach, ale także w parkach miejskich, ogrodach i innych terenach zielonych.
