Nie tylko data w podręczniku 

„Była to pierwsza w Europie i druga na świecie nowoczesna, spisana Konstytucja. Dokument, który świadczy nie tylko o politycznej dojrzałości naszego regionu, ale także o odwadze działania, gdy losy państwa wiszą na włosku. Wówczas Rzeczpospolita Obojga Narodów wyraźnie uświadomiła, że słabe państwo staje się zakładnikiem decyzji innych państw. Dlatego obrano tę drogę – wzmacniając państwo od wewnątrz, rezygnując z paraliżujących mechanizmów decyzyjnych, utrwalając trójpodział władzy i wzmacniając odpowiedzialność obywateli za losy państwa” – powiedział przewodniczący Sejmu RL Juozas Olekas.

Podkreślił, że ta reforma konstytucyjna została wkrótce uwieńczona uchwaleniem Zaręczenia Wzajemnego Obojga Narodów, który ustanowił Litwę równoprawnym partnerem, co jest „ważnym dla nas przypomnieniem również dzisiaj, gdyż nasza tradycja państwowości zawsze opierała się na partnerstwie i szacunku”.

Przewodniczący Sejmu zaznaczył, że Konstytucja 3 Maja to nie jest tylko data w podręczniku, ale, szczególnie teraz, gdy w Europie toczy się wojna, jest dla nas ostrzeżeniem, że wolność nie jest dana raz na zawsze, że słabość i podział w państwie jest zachętą dla agresora, że demokracja bez odpowiedzialności może stać się bardzo krucha. „Decyzja z 1791 roku o zniesieniu liberum veto, które przez lata hamowało funkcjonowanie państwa, była mocnym sygnałem, że państwo nie może być zakładnikiem wewnętrznych sporów. Dziś również musimy być zjednoczeni, nie tylko w słowach, ale w decyzjach, a w razie potrzeby i w czynach” – mówił Olekas.

Prawa polskiej mniejszości na Litwie

Do litewskich parlamentarzystów za pośrednictwem łącza wideo zwrócił się marszałek Sejmu RP Włodzimierz Czarzasty.

„Jedność w różnorodności to główne przesłanie Unii Europejskiej. W tym właśnie duchu warto spojrzeć na Konstytucję 3 Maja – na wspólne, wielkie dzieło naszych narodów, na drugą na świecie nowoczesną Ustawę Zasadniczą, na piękną próbę zbudowania państwa, które nie odrzuca różnorodności, lecz potrafi uczynić z niej fundament swojej siły” – powiedział marszałek Sejm RP.

Podkreślił, że wpólna historia obu krajów przypomina nam, że wolność, niepogległość nie jest dana raz na zawsze – wymaga troski, dialogu, wzajemnego szacunku, a także mądrych decyzji politycznych, które uwzględniają wrażliwość wszystkich obywateli, w tym mniejszości narodowych. „I my, Polacy, i wy, Litwini wiecie, że za wolność przychodzi czasem płacić cenę najwyższą. Dziś tę cenę płacą nasi bohaterscy przyjaciele Ukraińcy. Patrząc na ich heroiczną walkę o wolność, widzimy jak ważne są sojusze, jedność i zaufanie. Dlatego tak istotne jest miejsce mniejszości narodowych – Polaków na Litwie i Litwinów w Posce. Możliwość pielęgnowania języka, kultury i tradycji. To prawo, ale też inwestycja w przyszłość” – mówił Czarzasty. Zwrócił uwagę na to, że „państwo, które rozumie tę zasadę, buduje trwałą więź ze swoimi obywatelami i wzmacnia swoje fundamenty”.

„Stąd proszę was, jako przyjaciół, o nowe spojrzenie na nasze relacje i o otwartość na potrzeby polskiej mniejszości na Litwie, a zwłasza proszę o dzieci. Jest dla nas bardzo ważne, by mogły uczyć się z podręczników w ich ojczystym języku. Ja deklaruję otwartość na potrzeby mniejszości litewskiej w Polsce. Razem jesteśmy silniejsi” – apelował Czarzasty.

Na zakończenie swego przemówienia zaznaczył, że Konstytucja 3 Maja była wyrazem wiary, że można budować państwo nowoczesne, różnorodne, odpowiedzialne i otwarte. „Dziś naszym zadaniem jest tę wiarę podtrzymać nie w słowach, lecz w działaniach. Drodzy przyjacie, we wspólnocie, w różnorodności odnajdziemy nie tylko piękno, odbajdziemy przyszłość” – powiedział marszałek Sejmu RP.

Szukajmy i wzmacniajmy to, co nas łączy

Według minister sprawiedliwości Rity Tamašunienė, 235 lat temu politycy Republiki Obojga Narodów wykazali się niezwykłą mądrością polityczną i innowacyjnością, co do dziś budzi podziw wielu polityków.

„Wyprzedzając o wiek większość krajów europejskich, my, Litwini i Polacy, byliśmy wspólnie pierwszymi działaczami tamtego dnia, który zmienił świat, i twórcami nowoczesnej, obywatelskiej Europy. Dziś nikt nie wątpi, że warto było utorować drogę dla rozwoju społeczeństwa obywatelskiego i demokracji oraz przyznać obywatelom większe prawa” – powiedziała Tamašunienė.

Podkreśliła, że Konstytucja 3 Maja to testament pozostawiony dla nas i przyszłych pokoleń. 

„Niech duch Konstytucji ożyje z nową siłą w naszych decyzjach i porozumieniach we wszystkich obszarach o kluczowym znaczeniu, od bezpieczeństwa po edukację i  mniejszości narodowe po obu stronach granicy naszych dwóch państw. Szukajmy i wzmacniajmy to, co nas łączy. Wspólny głos naszych dwóch państw, wspólne stanowisko, wspólne wysiłki zawsze pomagają osiągnąć więcej” – powiedziała minister sprawiedliwości.

Podczas sejmowych obchodów rocznicy Konstytucji 3 Maja przemówienie wygłosił też poseł Emanuelis Zingeris i historyk prof. dr Alfredas Bumblauskas.

Przypominamy, że w 2008 roku litewski Sejm ustanowił, że dzień uchwalenia Konstytucji 3 Maja to ważny dzień dla Litwy i umieścił go na liście dat pamiętnych.