Konferencja zgromadziła wszystkich tych, którym leżą na sercu sprawy polskiej oświaty na Litwie: nie tylko przedstawicieli polskich szkół i organizacji społecznych na Litwie, ale też polityków, polskich dyplomatów, samorządowców.

„Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus! Tym staropolskim powitaniem chcę wszystkich przywitać, bo wszystko, co robimy, to robimy w imię Boże. Również oświatą polską opiekujemy się w imię Boże” – rozpoczynając konferencję powiedział Waldemar Tomaszewski, prezes Związku Polaków na Litwie, poseł do Parlamentu Europejskiego. Z zadowoleniem wskazał na to, że w polskich szkołach na Wileńszczyźnie wszystkie dzieci uczęszczają na lekcje religii.

Mówiąc o znaczeniu konferencji, podkreślił, że w ciągu 28 lat ona rozwinęła się, obejmując swoją tematyką już nie tylko rejon wileński, jak było na początku, ale też Wilno i całą Wileńszczyznę, bo „są to sprawy wspólne, razem lepiej się trzymamy, jako oświata polska na Wileńszczyźnie jesteśmy monolitem”.

Na początku obrad tradycyjnie minutą ciszy uczczono wszystkich polskich oświatowców Wileńszczyzny, którzy odeszli do Pana. Wspomniano o zmarłych w tym roku kierownikach szkół: śp. Danutę Silienė, wieloletnią dyrektorkę Gimnazjum im. Władysława Syrokomli w Wilnie, śp. Bernarda Awłosewicza, wieloletniego dyrektora szkoły w Mickunach oraz śp. Janinę Nowicką, dyrektorkę Szkoły Podstawowej im. Czesława Miłosza w Pakienie. Uczczono też niedawno zmarłą śp. Edytę Szyszko, aktywną działaczkę ZPL i AWPL-ZChR oraz zasłużoną dziennikarkę i społecznicę Krystynę Adamowicz, która odeszła do Pana w tym tygodniu.

Wielka nadzieja

Tomaszewski podkreślił, że dzięki determinacji polskiej wspólnoty na Litwie zawsze udawało się pokonywać problemy i przeszkody, stojące przed polskimi szkołami. „Na pewno też sprostamy obecnym wyzwaniom, tym bardziej że ostatnia wiadomość dla polskiej społeczności jest znacząca. Wzmocniliśmy się, bo weszliśmy do koalicji rządzącej. Uzgodniliśmy w koalicji, że polskie szkoły otrzymają ulgi w kompletowaniu klas, bo dzisiaj de facto żadnych ulg nie mają. Minister oświaty jest przychylna dla nas, więc trzymamy za słowo. Jest wielka nadzieja, że będzie więcej stabilności w naszych szkołach” – mówił Tomaszewski.

Mniej pierwszoklasistów

Przedstawiając obecny stan polskiego szkolnictwa na Litwie szef ZPL wyraził zaniepokojenie z powodu mniejszej niż w latach poprzednich liczby polskich pierwszoklasistów. „W tym roku statystyki nie są zadowalające. Zmniejszyła się liczba dzieci w pierwszych klasach. Oczywiście jest to skutek niżu demograficznego, bo w całym kraju jest mniej pierwszaków, ale w naszych szkołach ten spadek jest większy. Musimy zrobić wszystko, żeby temu wyzwaniu sprostać” – zaznaczył europoseł. Podkreślił, że w tej kwestii głównym zadaniem jest utrzymanie obecnej siatki polskich szkół, bo „jest to pierwszy czynnik, który wpływa na liczbę dzieci w szkołach”. Dodał, że zgodnie z obecną tendencją zamykania małych szkół, placówki edukacyjne mniejszości narodowych są podwójnie zagrożone. „To sprawa zasadnicza. Bo żeby polska szkoła była atrakcyjna, konkurencyjna, ona przede wszystkim powinna istnieć” – akcentował Tomaszewski.

Odwaga i determinacja

Na zmniejszenie liczby dzieci w polskich klasach, zdaniem lidera ZPL, mogła też mieć wpływ nagonka na polskie szkolnictwo i zastraszanie polskiej społeczności. Jako przykład wymienił przeprowadzoną przez władze rejonu trockiego „buldożerową” reorganizację dwóch polskich szkół w rejonie, czynione przez nowe władze rejonu wileńskiego próby zamykania małych szkół polskich w rejonie czy otwieranie klas litewskich w polskich szkołach i in.

„To podstępne działania, którym musimy przeciwstawić się wspólnymi siłami” – stwierdził Tomaszewski, wskazując na większą aktywność w szeregach kół ZPL, „Macierzy Szkolnej”, forum rodziców i całej społeczności. „To od każdego z nas zależy, czy sprostamy tym wyzwaniom” – powiedział.

Dodał, że wzorem dla nas może posłużyć odwaga i determinacja naszych przodków. Otóż w latach 40. ub. stulecia władza sowiecka zaczęła nagminnie zamykać polskie szkoły na Litwie. Ale miejscowi Polacy wykazali się niezwykłą aktywnością w walce o swoje i prawa i dzięki ich staraniom polskie szkoły mamy do dziś.

„Te przykłady nas zobowiązują. Bądźmy optymistami. Stanowimy dzisiaj społeczność zorganizowaną, silną i mocną. Mamy zasoby finansowe oraz organizacyjne i razem sprostamy wyzwaniom” – powiedział Waldemar Tomaszewski. Na zakończenie swego przemówienia podziękował związkowcom i wszystkim nauczycielom.

Prosimy o poszanowanie prawa i godności

Podczas konferencji wygłoszone zostały referaty na temat aktualiów polskiego szkolnictwa w rejonie wileńskim. O zagrożeniu dla Gimnazjum im. Św. Jana Bosko w Jałówce (rejon wileński) mówiła Teresa Ławrynowicz – członek rady szkolnej, mama ucznia. Wskazała na to, że rodzice uczniów są bardzo zaniepokojeni zamiarami utworzenia na terytorium gimnazjum modułowego przedszkola z litewskimi grupami.

Tomasz Pilecki, prezes koła ZPL w Duszktach poruszył temat polskiej oświaty w gminie Dukszty w rejonie wileńskim, a Bożena Lachowicz, prezes koła ZPL w Jęczmieniszkach opowiedziała o sytuacji w Szkole Podstawowej w Jęczmieniszkach.

Teresa Sucharewska, mama uczennicy i pracownica Gimnazjum w Mickunach wygłosiła referat pt. „Polska szkoła – nasze dziedzictwo i przyszłość”. Opowiedziała o tym, że od wielu tygodni wśród społeczności gimnazjum mówi się o zmianach, które mogą doprowadzić do likwidacji polskich szkół albo do przekształcenia ich w szkoły mieszane z klasami litewskimi. Podkreśliła, że dla rodziców te zmiany brzmią jak zagrożenie dla czegoś więcej niż tylko nauki. „Wszyscy rozumiemy, że jeżeli pozwolimy na kontynuowanie polityki litewskich władz w kwestii uszczuplania sieci polskich szkół, to stracimy coś bezcennego nie tylko dla jednej narodowości, ale także dla całego społeczeństwa. Bo różnorodność nie jest zagrożeniem, jest bogactwem. Dlatego jako rodzice mowimy dziś jednym głosem. Nie chcemy konfrontacji. Nie chcemy być przeciwko komuś. Chcemy tylko, aby nasze dzieci miały takie samo prawo do nauki w języku ojczystym jak dzieci litewskie. Prawo to jest zapisane w Konstytuji RL, w ustawie o oświacie, w Europejskiej Karcie Języków Regionalnych lub Mniejszościowych, a także w Konwencji o prawach dziecka. Nie prosimy więc o przywileje, prosimy o poszanowanie prawa i godności” – podkreśliła Sucharewska.

Wiedza i korzenie

Do uczestników konferencji zwrócił się Konsul Generalny RP na Litwie Dariusz Wiśniewski. Podkreślił, że Polska „szanuje, rozumie, docenia całą pracę edukacyjną, którą Państwo wykonujecie jako nauczyciele, dyretorzy szkół, działacze szkolni i że to wszystko, co Polacy na Litwie osiągnęli w sprawach dotyczących szkoły, jest zauważane i traktowane z dużym szacunkiem i dużą uwagą”.

Krystyna Dzierżyńska, prezes Stowarzyszenia Nauczycieli Szkół Polskich na Litwie „Macierz Szkolna”, podkreśliła, że „od ponad 30 lat, od momentu odzyskania przez Litwę niepodległości nieustannie podkreślamy, jak ważne jest zachowanie i rozwój polskiego szkolnictwa, walczyliśmy o nie na różnych szczeblach, broniąc prawa do nauki w języku ojczystym i języka ojczystego i do zachowania tożsamości”.

„Szkoła polska daje dziecku szanse na rozwój, wielojęzyczność i poczucie tożsamości. Posyłając dziecko do szkoły polskiej dajemy nie tylko wiedzę, ale też korzenie. Tak długo, jak będziemy wspólnotą, tak długo zachowany nasze szkoły, język, polskość. Karol Libelt, polski filozof powiedział: „Naród żyje, dopóki język jego żyje, bez języka narodowego nie ma narodu”. Musimy o ty pamiętać” – powiedziała Dzierżyńska.

Do środowiska oświatowego zwrócili się posłowie Rita Tamašunienė, Czesław Olszewski i Jarosław Narkiewicz. Wyrazy podziękowania skierowali do nauczycieli oraz w szczegolności do rodziców za ich aktywną postawę, rozumienie, że polska szkoła odgrywa fundamentalną rolę w rozwoju i wychowaniu ich dzieci i za zaangażowanie w obronę polskich szkół, bo jak podkreślili, rodzice wiedzą, co jest najlepsze dla ich dziecka.

Pracują dla naszej wpólnej sprawy

Podsumowując konferencję Tomaszewski życzył wszystkim optymizmu, determinacji i odwagi. Wręczył też kwiaty przedstawicielom AWPL-ZChR, którzy objęli stanowiska w nowym rządzie. Jak podkreślił, „pracują dla naszej wpólnej sprawy”. Piękne bukiety kwiatów otrzymały: minister sprawiedliwości Rita Tamašunienė, kanclerz Ministerstwa Sprawiedliwości Lucyna Kotłowska, wiceminister sprawiedliwości Barbara Aliaševičienė, wiceminister kultury Renata Kulmin. Z podowu obowiązków służbowych nie mógł przybyć na wydarzenie Waldemar Urban, wiceminister ekonomiki i innowacji.

Apel do rodziców

Podczas konferencji dla zebranych wystąpił młodzieżowo-dziecięcy zespół taneczny „Przyjaźń” z Mejszagoły (kierowniczka Tatiana Molejienė).

Po przemówieniach i dyskusji uczestnicy spotkania przyjęli uchwałę 28. konferencji i tradycyjnie wystosowali apel do rodziców.

Apel

XXVIII Konferencji Związku Polaków na Litwie
„Polskie dziecko - w polskiej szkole”
do rodziców Polaków

Podsumowując 28 Konferencję ,,Polskie dziecko w polskiej szkole” stwierdzamy, że liczba pierwszoklasistów w szkołach polskich stanowi około 3 proc. i w roku szkolnym 2025/2026 wyniosła 786 uczniów. Tegoroczni pierwszacy, to dzieci z rocznika 2017-2018, kiedy przyrost naturalny na Litwie był ujemny, więc zachowanie w miarę stabilnej liczby uczniów w klasach pierwszych z polskim językiem nauczania zawdzięczamy przede wszystkim wytężonej pracy w tym kierunku. Głównym i podstawowym czynnikiem są i nadal pozostają ukierunkowane, zbiorowe wysiłki nauczycieli, rodziców, samorządowców, kół terenowych ZPL, AWPL-ZChR i „Macierzy Szkolnej”, całej polskiej społeczności na Litwie.

Oświata polska na Litwie ma ponad 5-wiekową tradycję. Miewała ona okresy rozkwitu, jak też przeżywała ciężkie chwile zakazów, ograniczeń i prześladowań. Po drugiej wojnie światowej czynione były przymiarki do ponownej likwidacji systemu oświaty w języku polskim na Litwie, zarówno w okresie sowieckim jak i po odzyskaniu przez Litwę niepodległości. Tym niemniej zdeterminowana i aktywna postawa nauczycieli, rodziców i uczniów, poprzez protesty, wiece i strajki zdecydowała, że szkolnictwo polskie przetrwało i stanowi trwałą część składową systemu oświaty republiki.

Wraz z odrodzeniem narodowym na Litwie w końcu lat 80-tych, szkolnictwo polskie złapało świeży oddech. Padł mit o braku perspektywy dla absolwentów polskiej szkoły, bardzo wyraźnie wzrosły liczebnie polskie klasy, jak też ich geografia. Maturzyści szkół polskich uzyskali dodatkową ofertę studiów za granicą. Równolegle ze zjawiskami pozytywnymi wystąpiło także rosnące zagrożenie dla polskiego szkolnictwa. Mit o przewadze i zaletach dla Polaków uczących się w szkole rosyjskiej został sztucznie zastąpiony nowym mitem o przeważających atutach szkoły litewskiej. Takie twierdzenie jest nadal usilnie lansowane w mediach, urzędach i niektórych instytucjach państwowych.

Konferencja „Polskie dziecko w polskiej szkole” nawołuje rodziców, aby nie ulegali kłamliwej i bezpodstawnej agitacji zwolenników lituanizowania oświaty mniejszości narodowych, których argumenty mijają się z faktami i realiami życia oraz zagrażają zdrowemu rozwojowi intelektualnemu dziecka.

1. Polskie dziecko, trafiając do środowiska obcego językowo i kulturowo, zostaje pozbawione logicznego przedłużenia formowania świadomości narodowej, przez co nierzadko przeżywa stresy. Jak wskazuje praktyka, w życiu dorosłym często wpada w kompleksy, nie odnajdując siebie w środowisku i kulturze żadnej z grup narodowościowych – zarówno tej, do której należy od urodzenia, jak i tej, w której języku uczyło się w szkole.

2. Polskie dziecko nieznające dostatecznie języka litewskiego, w pierwszych latach nauki traci większość sił i czasu na poznawanie i opanowanie tego języka, przez co zaniedbuje inne przedmioty, których nadrobienie w przyszłości praktycznie już nie będzie możliwe. Zdarzają się nawet wypadki, gdy nauczyciele uczą polskie dzieci w litewskich klasach nie według stosownego programu.

3. Nie mają realnych podstaw twierdzenia, że tylko w szkole litewskiej uczniowie są w stanie opanować język litewski. W sytuacji, kiedy nauczanie języka litewskiego rozpoczyna się już w przedszkolu, zaś liczbę godzin w szkołach zwiększono do 4-5, a nawet 6 tygodniowo, wprowadzono obowiązkowe egzaminy w 10-12 klasach, kiedy wszystkie instytucje i urzędy państwowe, sklepy, placówki kulturalne i usługowe posługują się językiem państwowym, kiedy dziesiątki rozgłośni radiowych i stacji telewizyjnych nadają w języku państwowym, należy z całą odpowiedzialnością stwierdzić, że nawet przeciętnie uzdolnione dziecko język litewski opanuje z łatwością – bez znaczenia, w jakiej szkole się uczy.

4. Tradycyjnie maturzysta polskiej szkoły ma nawet bogatszą ofertę startu życiowego niż maturzysta szkoły litewskiej. Nieprzypadkowo, więc już kilka lat z rzędu procent maturzystów polskich szkół, trafiających na studia, jest najwyższy i stabilny. Umożliwia to wniosek, że szkoła polska na Litwie zapewnia dobre możliwości dalszego kontynuowania nauki, ma wiele zalet, których nie posiada szkoła litewska.

Przed absolwentami szkoły polskiej są otwarte wszystkie uczelnie republiki. Równocześnie absolwenci polskich szkół, mając doskonale opanowany język polski, zyskują dodatkową szansę dostania się na prestiżowe studia w Rzeczypospolitej Polskiej. Natomiast dla maturzystów studiujących na wyższych uczelniach Litwy są przyznawane stypendia z Rzeczypospolitej Polskiej. Z kolei spośród maturzystów szkół litewskich na studia za granicą dostały się ułamki procenta absolwentów. Po wstąpieniu Litwy do Unii Europejskiej przed absolwentami polskich szkół jest otwarta praktycznie cała Europa.

Od października 2007 roku w Wilnie działa filia Uniwersytetu Białostockiego z polskim językiem wykładowym, gdzie są prestiżowe kierunki z możliwością uzyskania stopnia magistra: informatyka, ekonomika, europeistyka, zaś od 2023/2024 r. otwarto kierunek: pedagogika specjalna. Tak, więc po 20 latach został spełniony jeden z podstawowych postulatów społeczności polskiej na Litwie kształcenia w języku polskim od przedszkola do szkoły wyższej.

Polskie szkoły średnie wykazały się wysokimi wskaźnikami w czasie prowadzenia akredytacji. Obecnie aż 35 z 350 gimnazjów na Litwie są gimnazjami z polskim językiem nauczania, co stanowi około 10 % w skali kraju, co jest ogromnym osiągnięciem lokalnych społeczności szkolnych oraz polskich organizacji i ich reprezentantów.

Polska szkoła – to nie tylko wysoki poziom nauczania, ale też głęboka tradycja chrześcijańska i narodowa. Tu 100% dzieci uczęszcza na lekcje religii i tyleż wybiera egzamin z języka polskiego, ojczystego.

W polskich szkołach odbywają się wyjątkowe wydarzenia: studniówki, bale maturalne, jasełka, obchody świąt narodowych i okolicznościowych, cały szereg niepowtarzalnych imprez. W ciągu całego roku placówki utrzymują ciepłe i bliskie więzi z rodzicami, babciami i dziadkami. Polska szkoła - to nie tylko edukacja, ale też bardzo ważny ośrodek patriotyzmu, kultury oraz działalności społecznej. To jest wielka wartość sama w sobie.

Apelujemy do Was Rodzice Polacy, o posyłanie dzieci do szkół polskich. Niech hasło konferencji „Polskie dziecko w polskiej szkole” przyświeca Waszym działaniom.

Zapobiegnie to i uchroni przed niepotrzebnym stresem i umożliwi wychowanie własnych dzieci na Polaków – godnych obywateli Państwa Litewskiego.

Podejmując wyważone decyzje, również w przyszłości wasze dzieci nigdy nie będą miały zarzutów, że podjęliście niesłuszną decyzję, w czasie, gdy one nie były jeszcze dostatecznie dojrzałe, by decydować samodzielnie.

Wilno, 5 listopada 2025 r.

• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
• Title Title
•