„Ilość odpadów farmaceutycznych na Litwie stale rośnie, a w ostatnich latach – niezwykle dynamicznie. W ubiegłym roku apteki zebrały prawie o 12 ton więcej leków niż w rok wcześniej i prawie cztery razy więcej niż na przykład dziewięć lat temu. Obecnie w ciągu kilku miesięcy apteki zbierają tyle odpadów farmaceutycznych, ile kiedyś zbierały za cały rok – mówi Lina Škiudaitė, pełniąca obowiązki kierownika Wydziału Racjonalnego Stosowania Leków Państwowej Kasy Chorych. – To pokazuje, że zwrot leków stał się powszechną praktyką, ale jednocześnie pokazuje, że leki nadal nie są kupowane w pełni przemyślany sposób. Gdyby leki były przepisywane, kupowane i stosowane bardziej racjonalnie, znaczna część tych odpadów po prostu by nie powstawała”.
Według Państwowej Kasy Chorych, trudno jest oszacować wartość oddanych aptekom leków, ale jeśli przyjąć, że średnia cena kilograma leków wynosi około 200 euro, to wartość leków zwróconych przez mieszkańców w zeszłym roku mogła wynieść blisko 10 mln euro. Część tych środków to wydatki pacjentów, a część pochodzi z Funduszu Obowiązkowego Ubezpieczenia Zdrowotnego, czyli są to pieniędze wszystkich podatników. Dlatego nieracjonalne stosowanie leków ma bezpośredni wpływ finansowy na cały system ochrony zdrowia. Są to środki, które mogłyby zostać wykorzystane celowo na leczenie pacjentów, refundację świadczeń zdrowotnych lub zakup nowych leków.
Škiudaitė podkreśla, że racjonalne stosowanie leków zaczyna się od odpowiedniego planowania leczenia. Przy pierwszym przepisaniu leku refundowanego lekarz może wystawić receptę na krótszy okres – do 10 dni w przypadku ostrych chorób i na miesiąc w pozostałych przypadkach. Dopiero po upewnieniu się, że lek jest odpowiedni dla pacjenta i bezpieczny, receptę można przedłużyć na dłuższy okres – do 3 lub 6 miesięcy. Pozwala to uniknąć sytuacji, w których w domu gromadzą się nieodpowiednie lub nieużywane leki.
Do zmniejszenia ilości odpadów farmaceutycznych mają też przyczynić się zaktualizowane przepisy dotyczące wystawiania recept. Na przykład pojawiła się możliwość zakupu leków lub wyrobów medycznych w częściach. Oznacza to, że nie trzeba kupować od razu całej ilości leku wskazanego na recepcie – po zakupieniu części leku, pozostałą część można odebrać później w dowolnej aptece, dopóki recepta jest ważna.
Kolejna ważna zmiana to recepty oznaczone jako „w razie potrzeby”, które są ważne do sześciu miesięcy i można je wykorzystać w dowolnym momencie wystąpienia objawów. Takie recepty są szczególnie aktualne dla pacjentów, którzy co pewien czas doświadczają pewnych dolegliwości, takich jak migreny czy inne epizodyczne bóle. W takich przypadkach nie ma już potrzeby ciągłego gromadzenia zapasów leków w domu, które później mogą stać się odpadami.
„Leków nie należy kupować „na wszelki wypadek”. Im precyzyjniej zaplanowane jest leczenie i im bardziej odpowiedzialnie leki są stosowane, tym mniej z nich staje się odpadami” – podkreśla Škiudaitė.
Państwowa Kasa Chorych przypomina, że przeterminowanych lub niepotrzebnych leków nie można wyrzucać do kosza na śmieci i ani wylewać do kanalizacji. Należy je zwrócić aptekom, a tym samym przekazać do bezpiecznej utylizacji. To jedyny właściwy sposób ochrony środowiska i uniknięcia ewentualnego zatrucia.
