Operacja „Ostra Brama” trwała w dniach 7-13 lipca 1944 roku i była realizowana w ramach akcji „Burza” – ogólnokrajowego powstania, zorganizowanego pod względem militarnym przeciwko hitlerowcom, a w sensie politycznym skierowanego przeciw Związkowi Radzieckiemu.

Zdobycie Wilna przez połączone siły wileńskiego i nowogródzkiego okręgów AK i przyjęcie przez Polaków sił rosyjskich z pozycji gospodarza - taki był plan operacji „Ostra Brama”. Operacją dowodził komendant obszaru północno-wschodniego płk Aleksander Wilk-Krzyżanowski.

W nocy z 6 na 7 lipca Polacy zaatakowali miasto od południa i południowego wschodu. W związku z szybkim zbliżaniem się Armii Czerwonej do Wilna dowódca zdecydował o natychmiastowym rozpoczęciu akcji, przyspieszając ją o jedną dobę w stosunku do wcześniejszych planów.

Historycy szacują, że w chwili rozpoczęcia operacji siły polskie liczyły około 5 tys. żołnierzy (piechota i kawaleria), a w miarę upływu walk ta liczba zwiększyła się do 12 tys. Niemieckie siły miały znaczną przewagę nad oddziałami AK. Stacjonujący w Wilnie garnizon niemiecki liczył 20-30 tys. żołnierzy. Ponadto mieli silną artylerię, czołgi, działa pancerne, a także wsparcie lotnicze z lotniska na Porubanku.

Nie zważając na dużą przewagę wroga Polakom udało się wyzwolić znaczną część Wilna. Do szturmu szybko dołączyły się jednostki armii sowieckiej. Najcięższe walki trwały w okolicach Góry Bouffałowej, w Ogrodzie Botanicznym i w rejonie więzienia na Łukiszkach. Do 13 lipca, już we współdziałaniu z Armią Czerwoną, całe miasto zostało oczyszczone z Niemców. Na Górze Zamkowej żołnierze AK wywiesili biało-czerwoną flagę, jednak już po kilku godzinach została ona zerwana przez żołnierzy sowieckich, którzy wywiesili czerwony sztandar.

Po zdobyciu Wilna dowództwo sowieckie zmusiło Polaków do przegrupowania się na skraj Puszczy Rudnickiej, a dowódców AK zaproszono 16 lipca na rozmowy dotyczące dozbrojenia Polaków. Oficerowie, w tym płk Wilk-Krzyżanowski, zostali podstępnie aresztowani i osadzeni w sowieckim więzieniu.

Szacuje się, że podczas operacji Armia Czerwona straciła ok. 900 żołnierzy, Niemcy – ok. 3-4 tys., a Polacy co najmniej 550 osób.W sumie (wraz ze schwytanymi w lasach pod Wilnem) w czasie akcji „Burza” na Wileńszczyźnie internowano ok. 5 tys. podoficerów i szeregowców, umieszczając ich początkowo w obozie w Miednikach skąd 1/4 zbiegła, zaś oficerów wywożąc do Riazania. Niektórzy po pewnym czasie zdecydowali się wstąpić w szeregi 1. Armii Wojska Polskiego. Większość została jednak przymusowo wcielona do pułku rezerwowego Armii Czerwonej, zaś po odmowie złożenia przysięgi osadzona w obozie dla internowanych AK-owców w Kałudze, skąd byli stopniowo zwalniani w latach 1946-1947.

Związek Polaków na Litwie co roku organizuje rocznicowe obchody operacji „Ostra Brama”, aby oddać hołd bohaterom, którzy w lipcu 1944 roku stanęli do walki o wyzwolenie Wilna spod okupacji niemieckiej.

Tegoroczne uroczystości rozpoczynają się już dzisiaj, 7 lipca, i potrwają do 13 lipca. We wtorek o godz. 12.00 w podwileńskich Skorbucianach odbędzie się apel pamięci w kwaterze poległych w walce o Wilno żołnierzy Armii Krajowej. O godz. 14.30 w Boguszach (rejon wileński) – uroczystość złożenia wieńców przy pomniku, upamiętniającym aresztowanie oficerów sztabu Okręgu Wileńskiego Armii Krajowej przez NKWD. Kolejny punkt dzisiejszych obchodów to ceremonia składania wieńców w kwaterze poległych w walce o Wilno żołnierzy AK na cmentarzu w Kolonii Wileńskiej o godz. 16.00.

Kulminacją uroczystości w dniu 13 lipca będzie tradycyjny Wiec Pamięci w Krawczunach – z okazji 82. rocznicy bitwy II Zgrupowania Wileńskiej Armii Krajowej stoczonej z Niemcami w miejscowościach: Krawczuny, Płocieniszki, Nowosiółki.

Szczegółowy program tegorocznych obchodów można znaleźć TUTAJ.