Lech Parell, szef UdSKiOR, podkreślił, że w Ponarach wydarzyła się zbrodnia na wielką skalę. – W tej podwileńskiej miejscowości, którą pokrywają gęste lasy, Niemcy urządzili miejsce kaźni i miejsce pochówków. Wykorzystali do tego wybudowane wcześniej, ale niewykorzystane zbiorniki na ropę naftową i paliwo. W tych dołach mordowali, a następnie chowali ludzi – powiedział.

Przypomniał, że w Ponarach zginęli głównie Żydzi z wileńskiego getta, ale także z innych miejsc na terenie całej Litwy oraz Polacy, przede wszystkim członkowie podziemia, organizacji niepodległościowych, i wszyscy ci, którzy z punktu widzenia Niemców byli podejrzani i byli przeznaczeni do eksterminacji.

Minister Parell poinformował, że najważniejszym celem wizyty polskiej delegacji na Litwie będzie upamiętnienie ofiar zbrodni ponarskiej. Jest to zbrodnia wciąż nie do końca poznana i zbadana.

Wskazał, że pamięć o tym tragicznym wydarzeniu musi przetrwać przez kolejne pokolenia. – Dlatego chcemy upamiętniać i uhonorować ofiary tej zbrodni – dodał.

Zwrócił uwagę, że niezależnie od uroczystości upamiętniających ofiary zbrodni ponarskiej we wtorek w Wilnie odbędzie się uroczystość przygotowana przez Instytut Pamięci Narodowej. Polska delegacja weźmie udział w uroczystościach pogrzebowych Edwarda Borkowskiego oraz pięciu żołnierzy Armii Krajowej z oddziału Sergiusza Zyndrama-Kościałkowskiego, ps. Fakir. Szczątki ofiar NKWD zostały odnalezione w wyniku prac IPN na Litwie. Msza św. w intencji zmarłych żołnierzy zostanie odprawiona w kościele pw. św. Apostołów Piotra i Pawła na Antokolu o godz. 10.00. Następnie odbędzie się ceremonia pochówku w kwaterze wojskowej przy Mauzoleum Matki i Serca Syna na cmentarzu na Rossie.

W tym dniu delegacja złoży również wieniec na płycie Mauzoleum Matki i Serca Syna. Pochówek serca marszałka i prochów jego matki, Marii z Billewiczów Piłsudskiej, sprowadzonych z litewskiej miejscowości Sigunty, odbył się na wileńskiej Rossie rok po śmierci Piłsudskiego z jego woli. Serce marszałka spoczęło w kwaterze wojskowej, która znajduje się przed murem starej części cmentarza, po lewej stronie od bramy głównej, i została założona w kwietniu 1919 roku, po walkach o Wilno Wojska Polskiego z bolszewikami. W sumie pochowanych zostało tu 164 polskich żołnierzy, którzy zginęli w latach 1919-1920.

W środę odbędą się uroczystości upamiętniające ofiary zbrodni ponarskiej w Wilnie i na Wileńszczyźnie. W kwaterze znajdującej się w lesie ponarskim pod Wilnem uroczystości rozpocznie w południe polowa Msza św., a następnie odbędzie się apel pamięci. Natomiast o godz. 17.00 w Domu Kultury Polskiej w Wilnie odbędzie się konferencja ponarska.

Zbrodnią w Ponarach nazywane są zbiorowe egzekucje przeprowadzane przez okupantów niemieckich i ich litewskich kolaborantów w latach 1941–1944 nieopodal miejscowości Ponary pod Wilnem. Były one największą zbrodnią popełnioną w okresie okupacji niemieckiej na Kresach Północno-Wschodnich II Rzeczypospolitej. Dokładna liczba ofiar pozostaje trudna do ustalenia ze względu na to, że w ostatnim okresie wojny Niemcy ekshumowali masowe groby i spalili większość zwłok. W literaturze przedmiotu szacowano ją zwykle na 100 tys. osób – 60-70 tys. z nich było Żydami. Wśród ofiar byli także Polacy, Białorusini, Romowie, Tatarzy i Litwini oskarżani o działalność antyniemiecką oraz jeńcy Armii Czerwonej.

Szacuje się, że Polacy stanowili około 2 proc. wszystkich ofiar rozstrzelanych w Ponarach. Były wśród nich osoby skazane na śmierć decyzją niemieckich sądów, zatrzymane podczas łapanek ulicznych oraz zakładnicy dobierani spośród polskich elit na podstawie tzw. list proskrypcyjnych przygotowanych przez litewską policję Saugumę. W Ponarach rozstrzelano uczniów wileńskich gimnazjów, harcerzy, przedstawicieli inteligencji, księży, profesorów Uniwersytetu Stefana Batorego, żołnierzy Armii Krajowej.

W czwartek delegacja upamiętni ofiary sowieckich represji. Zaplanowano złożenie kwiatów przy dawnym gmachu KGB/NKWD oraz przy bramie zlikwidowanego więzienia na Łukiszkach, jednego z najokrutniejszych miejsc przetrzymywania Polaków w rosyjskim i sowieckim systemie represji, a także pod pomnikiem Zesłańców na Sybir w Nowej Wilejce.

Po południu delegacja z Polski złoży również wieniec przed tablicą pamiątkową poświęconą marszałkowi Józefowi Piłsudskiemu oraz przy Dębie i Steli Ponarskiej w Alei Pamięci Narodowej w Zułowie.

Zułowo na Wileńszczyźnie, gdzie 5 grudnia 1867 r. urodził się Józef Piłsudski, znajduje się około 60 km na północny wschód od Wilna.

Ostatnim punktem rocznicowych uroczystości będzie modlitwa w kościele w Powiewiórce – miejscu chrztu Piłsudskiego. W piątek delegacja wróci do Polski.

Program Uroczystości Ponarskich:

23 września (wtorek)

10:00 – Kościół pw. św. Apostołów Piotra i Pawła – Msza Święta

11:45 – Kwatera Wojskowa na Starej Rossie – udział w pochówku sześciu Żołnierzy AK z oddziału Sergiusza Zyndrama-Kościałkowicza ps. „Fakir”, upamiętnienie Kazimierza Sakowicza, Józefa Piłsudskiego, Powstańców Styczniowych oraz członków Samoobrony Wileńskiej poległych w latach 1919-20

ok.15:00 – ul. Połocka – upamiętnienie Kazimierza Pelczara, Cmentarz Bernardyński – upamiętnienie Henryka Pilścia (harcerza i żołnierza AK) i Stefanii Janiczakowej (AK)

18:00 – Kościół pw. Ducha Świętego – Msza św. z upamiętnieniem ks. Romualda Świrkowskiego

19:00 – Dom Kultury Polskiej w Wilnie – koncert Orkiestry Reprezentacyjnej Wojska Polskiego

24 września (środa)

10:30 – Memoriał w Ponarach – upamiętnienie Żydów i Romów zamordowanych w Ponarach

12:00 – Kwatera Polska w Ponarach – uroczystości ponarskie z udziałem Kompanii Honorowej Wojska Polskiego, Zespołem Reprezentacyjnym WP i Pocztem Sztandarowym, Msza św. i apel pamięci, przemówienia i składanie kwiatów oraz zapalanie zniczy

17:00 – Dom Kultury Polskiej w Wilnie – Konferencja Ponarska: Joanna Janusiak: „Świadectwo życia Niezłomnych Kapłanów (ks. Romualda Świrkowskiego i o. Władysława Całki)”, Gabriel Kamiński: „Niezłomny Duchowny, syn ziemi wileńskiej, męczennik za wiarę i polskość – ks. diakon Augustyn Piórko”, Przemysław Namsołek: prezentacja Wystawy Ponarskiej, Małgorzata Odyniec: podsumowanie IV edycji Konkursu Ponarskiego, projekcja filmu konkursowego o ks. Świrkowskim. Poczęstunek, rozmowy w kuluarach

25 września (czwartek)

10:00 – Złożenie kwiatów przy dawnym gmachu KGB/NKWD oraz przy bramie zlikwidowanego więzienia na Łukiszkach (wspomnienie postaci diakona Augustyna Piórko i ojca Władysława Całki)

12:00 – Nowa Wilejka – Pomnik Zesłańców na Sybir

12:45 – Bujwidze – uczczenie śp. Stanisława Pieszki – patrioty i działacza Rodziny Ponarskiej

15:00 –Zułów i Powiewiórka – nawiedzenie miejsce urodzenia i chrztu Józefa Piłsudskiego, Aleja Pamięci Narodowej, stella i dąb ponarski

26 września (piątek)

10:00 – Ostra Brama – Msza Święta

12:15 – Gimnazjum im. Władysława Syrokomli – Konferencja Ponarska, występ Zespołu Pieśni i Tańca „Wilenka”. Spotkanie z mieszkańcami tej części Wilna, z młodzieżą szkolną, harcerzami i przedstawicielami władzy lokalnej

16:30 – Cmentarz w Kalwarii Wileńskiej – upamiętnienie diakona Augustyna Piórki, żołnierzy AK poległych podczas operacji „Ostra Brama” i Polaków walczących o polskość tych ziem, zwiedzenie kościoła pw. Odnalezienia Krzyża Świętego i części Drogi Krzyżowej.

na podst. "Nasz Dziennik", AB, PAP