Z kolei 20 maja uczniowie wzięli udział we Mszy św. odprawionej w kościele przez ks. Jonasa w intencji ofiar zbrodni święciańskiej – mordu na ponad 400 mieszkańcach okolic Święcian, w zdecydowanej większości Polakach, obywatelach II RP, rozstrzelanych w dniach 19-20 maja 1942 roku w tzw. akcji odwetowej. Masowa egzekucja polskich zakładników została dokonana pod przywództwem niemieckich faszystowskich okupantów przez litewskich kolaborantów. w odwecie za zabicie trzech Niemców przez oddział sowieckiej partyzantki. Była to jedna z największych zbrodni na ludności polskiej w czasie niemieckiej okupacji na Wileńszczyźnie.
19 maja 1942 roku na szosie Święciany – Łyntupy sowieccy partyzanci z oddziału Fiodora Markowa zaatakowali samochód, którym jechała grupa niemieckich urzędników. W wyniku zabito zarządcę ziemskiego Josefa Becka, jego zastępcę Waltera Gruhla oraz komendanta obozu jenieckiego Schneidera. Ocalała tylko polska tłumaczka Eleonora Rakowska (została aresztowana, poddana śledztwu i uwięziona w obozie, jako podejrzana o współpracę z AK).
Tego samego dnia naczelnik niemieckiej komendantury wojennej w Wilnie płk Adolf Zehnpfening zarządził przeprowadzenie szeroko zakrojonej akcji odwetowej. Bezpośredni nadzór nad jej przebiegiem sprawował naczelnik kolaboracyjnej litewskiej policji kryminalnej w powiecie święciańskim mjr Jonas Maciulevičius. W ekspedycji karnej udział wzięli funkcjonariusze niemieckiej policji ze Święcian i Świru, litewscy policjanci z posterunków w Święcianach, Nowych Święcianach i Łyntupach oraz tzw. strzelcy ponarscy – członkowie oddziału specjalnego (Ypatingasis būrys) z Wilna.
Na podstawie list proskrypcyjnych, przygotowanych już wcześniej przez litewską policję, aresztowano około 450 osób, w zdecydowanej większości Polaków ze Święcian i okolic. Rozstrzelano ich następnie na cmentarzu żydowskim w Święcianach oraz w kilku innych miejscach na terenie sąsiednich gmin. Byli to m. in. mieszkańcy Święcian (ok. 49 osób), Nowych Święcian (ok. 27 osób), Łyntup (150 osób), Sobolek (40 osób), Hoduciszek (33 osoby), Kaznodzieiszek (20 osób) oraz kilkunastu innych miejscowości. Wśród zakładników byli Polacy - przedstawiciele miejscowej inteligencji, rolnicy, ksiądz proboszcz. Bolesław Bazewicz oraz prefekt ks. Jan Naumowicz. Ponadto na rozkaz płk. Zehnpfeninga z więzienia na Łukiszkach w Wilnie zabrano 150 więźniów narodowości polskiej, których następnie rozstrzelano w Ponarach.
Wspólna modlitwa za dusze ofiar masowych egzekucji była niejako prologiem do głębszego poznania przez uczniów polskich wątków w historii Nowych Święcian. Odwiedziliśmy z uczniami miejscowy cmentarz, na którym jest duża kwatera wojskowa. Znajduje się w niej ponad 200 grobów legionistów, poległych podczas walk niepodległościowych w latach 1919-1920, którym oddaliśmy hołd. Na cmentarzu odwiedziliśmy też groby księży rozstrzelanych wraz z zakładnikami, których zwłoki zostały przeniesione ze zbiorowej mogiły na cmentarz. Następnie udaliśmy się na miejsce dokonanej zbrodni i zbiorowej mogiły ofiar tragicznych wydarzeń z czerwca 1942 przy ul. Święciańskiej. Przy ustawionym tu pomniku uczciliśmy pamięć niewinnie pomordowanych, przypominając przebieg wydarzeń sprzed 84 lat.
W ramach poznawania dziejów swego miasteczka udaliśmy się też z uczniami na „historyczne schody” na ulicy Wileńskiej– miejsce, z którego przemawiał do mieszkańców Nowych Święcian odwiedzający miasteczko Marszałek Polski Józef Piłsudski. M. in. świadkiem tego wydarzenia w okresie międzywojnia była rdzenna mieszkanka pani Panawa, która przed rokiem odeszła do Pana.
Na naszym historycznym szlaku towarzyszyła nam zawsze śpiesząca z pomocą wraz ze swoim busem pani Bożena Renkonciszek, za co jesteśmy jej bardzo wdzięczni.
Poznawanie polskiej historii miasteczka zwieńczyła uroczystość zakończenia roku szkolnego, która miała miejsce w Domu Polskim w Nowych Święcianach, w którym działa szkółka. Z tej okazji był tort i słodycze oraz dyskoteka. Serdeczna atmosfera i wesoła zabawa połączyła ponad dwudziestu miłośników języka i kultury polskiej, którzy przez kolejny rok mogli je poznawać.
Wraz z początkiem wakacji z niecierpliwością czekamy na upragnione kolonie w Polsce i mamy nadzieję, że dzięki wspaniałym przyjaciołom nasze marzenia o polskich wakacjach się spełnią. Mamy też zapowiedź, że również tu, w naszym rejonie, będziemy mogli mieć obóz z kolegami z Polski. Więc również podczas wakacji przygoda z językiem polskim będzie trwała.
Wanda Gołubiewa,
nauczycielka niedzielnej szkółki języka polskiego w Nowych Święcianach
