„Prawie 350 lat temu namiot ten stał pod murami Wiednia, w obozie armii osmańskiej. Po bitwie pod Wiedniem w 1683 roku stał się trofeum wojennym, a dziś jest jednym z największych skarbów Zamku Królewskiego na Wawelu. Ten unikatowy XVII-wieczny wyrób tekstylny po raz pierwszy opuścił Kraków i przybył do Wilna” – czytamy w komunikacie Pałacu Władców.
Pałac Władców podkreśla, XVII-wieczny owalny, dwumasztowy namiot turecki – niezwykle rzadki na świecie zabytek osmańskiego dziedzictwa tekstylnego, jeden z niewielu zachowanych w Europie. Jest unikatowy nie tylko pod względem wielkości – wnętrze innych zachowanych namiotów na świecie zdobią czerwone wzory, a ten – niebieskie.
Prezentowany w Pałacu Władców namiot osmański na 18 m długości i około 3,5 m wysokości. Do Wilna przybył też zespół konserwatorów i techników z Wawelu, którzy nadzorowali skomplikowany transport i montaż eksponatu. Ważący około półtora tysiąca kilogramów zabytkowy namiot jest jednocześnie niezwykle delikatnym zabytkiem sztuki.
Jak podkreśla dyrektor Zamku Królewskiego na Wawelu, prof. hab. dr hab. Andrzej Betlej, ten XVII-wieczny namiot osmański jest jednym z najcenniejszych i najważniejszych skarbów z kolekcji Wawelu. Od momentu, gdy trafił do kolekcji, nigdy jeszcze nie opuścił Wawelu. Wileński Pałac Władców jest pierwszą instytucją, której powierzono ten wyjątkowy skarb.
Dr Vydas Dolinskas, dyrektor Pałacu Władców zwraca uwagę na to, że wystawa ta ma szczególne znaczenie dla Litwy. „Kilkaset lat temu na Litwie też mieliśmy podobne osmańskie trofea wojenne – nasi wielcy hetmani przywozili je ze zwycięskich wypraw, a te przedmioty zdobiły kościoły i rezydencje szlacheckie. Niestety, wojny i okupacje zniszczyły niemal wszystko lub wywieziono cenne przedmioty, więc dziś mamy rzadką okazję odzyskać choć na chwilę fragment tego utraconego dziedzictwa” – powiedział cytowany w komunikacie Dolinskas.
Według kuratorki wystawy Magdaleny Ozgi, kustosz Zbiorów Tkanin Zamku Królewskiego na Wawelu, główna ekspozycja wystawy wciąż skrywa wiele tajemnic. Przypuszcza się, że po bitwie pod Wiedniem trafił do króla Polski i wielkiego księcia litewskiego Jana Sobieskiego, później do dynastii Wetinów, a na początku XX wieku został sprzedany i wrócił do Polski.
Oprócz zabytkowego namiotu na wystawie prezentowanych jest ponad 60 autentycznych eksponatów – broń, tkaniny, obrazy, ceramika, wyroby złotnicze, monety i medale ze zbiorów Zamku Królewskiego na Wawelu i Pałacu Władców.
Wystawa opowiada o ponad pięciu stuleciach relacji Litwy i Polski z Imperium Osmańskim: o wojnach, dyplomacji, handlu, kulturze i drodze od rywalizacji do współpracy. Nazwa wystawy przypomina, że nawet najdłuższe konflikty w historii mogą zakończyć się poszukiwaniem wspólnych interesów i sojuszy. Kuratorka wystawy, koordynatorka Działu Wystaw i Wydawnictw Pałacu Władców Gabija Tubelevičiūtė podkreśla, że Imperium Osmańskie przez wiele stuleci było nie tylko przeciwnikiem, ale także ważnym partnerem politycznym, a władcy imperium nigdy nie uznali podziałów Rzeczypospolitej Obojga Narodów, dlatego już w XIX wieku w Stambule szukali schronienia powstańcy i uchodźcy polityczni z Litwy i Polski.
Międzynarodowa wystawa „Od wroga do sojusznika. Litwa i Polska oraz Imperium Osmańskie w XIV–XIX wieku” będzie czynna do 6 grudnia 2026 roku. Wystawę zorganizował Pałac Władców we współpracy z Zamkiem Królewskim na Wawelu – Państwowymi Zbiorami Sztuki oraz Instytutem Polskim w Wilnie.
