Rodacy złączeni ponad granicami

Uroczysta inauguracja forum nauczycieli polskich i polonijnych odbyła się w Domu Kultury Polskiej w Wilnie. Tu na scenę uroczyście zostały wniesione przez chórzystów Polskiego Artystycznego Zespołu Pieśni i Tańca „Wilia”, którzy uświetnili swoimi występami uroczystość, flagi krajów - uczestników zjazdu. Obok narodowych flag tradycyjnych, licznych skupisk polonii i Polaków poza granicami Macierzy, takich jak Stany Zjednoczone, Kanada, Wielka Brytania, Czechy, Ukraina, Białoruś, Łotwa i Litwa i in., były też m. in. barwy Islandii i Kataru.

Obrady forum nauczycieli, skupiającego najlepszych pedagogów, ekspertów, przedstawicieli nauki i kultury, którego organizatorami byli: Stowarzyszenie „Wspólnota Polska”, Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli SWP oraz Fundacja Dobroczynności i Pomocy „Dom Kultury Polskiej w Wilnie” wraz z partnerami: Stowarzyszeniem Nauczycieli Szkół Polskich na Litwie „Macierz Szkolna”, Samorządem Rejonu Wileńskiego i Gimnazjum im. J. I. Kraszewskiego w Wilnie, swoją obecnością zaszczycili dostojni goście, wśród których byli m. in.: poseł Piotr Adamowicz - przewodniczący Komisji Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków Przekazu w Sejmie RP; senator Bogdan Borusewicz - przewodniczący Komisji ds. Emigracji i Łączności z Polakami za Granicą w Senacie RP; Artur Kozłowski – dyrektor Biura Polonijnego Senatu RP, Dariusz Wiśniewski – Konsul Generalny RP na Litwie, Zbigniew Ciosek – Konsul RP na Litwie; Ryszard Pagacz – wicemarszałek Województwa Małopolskiego; Monika Chabior – wiceprezydent Miasta Gdańsk. Wśród gości reprezentujących polską społeczność na Litwie znaleźli się m. in. poseł na Sejm RL Jarosław Narkiewicz - przewodniczący Rady Polonii Świata, Zdzisław Palewicz – mer rejonu solecznickiego, prezes Solecznickiego Oddziału Rejonowego ZPL, wiceprezesi ZPL Edyta Tamašūnaitė – wicemer rejonu wileńskiego i Edward Trusewicz – przewodniczący Europejskiej Unii Wspólnot Polonijnych, Krystyna Dzierżyńska – prezes Stowarzyszenia Nauczycieli Szkół Polskich na Litwie „Macierz Szkolna”. Uczestnikom zjazdu towarzyszył też europoseł, prezes Związku Polaków na Litwie, przewodniczący Akcji Wyborczej Polaków na Litwie - Związku Chrześcijańskich Rodzin Waldemar Tomaszewski.

Gośćmi specjalnymi wydarzenia byli m. in.: prof. Łukasz Tischner, dr Łukasz Wróbel, Anna Dymna i Jacek Romanowski, którzy zarówno z punktu widzenia nauki, jak i poprzez przekaz artystyczny przybliżyli uczestnikom zjazdu postacie noblistów, ich dorobek i twórczość.

Podczas uroczystości inauguracyjnej, zwracając się do jej uczestników, prezes Stowarzyszenia „Wspólnota Polska” Piotr Dariusz Bonisławski przypomniał obecnym, że tego roku jnicjatywa łączenia polskich i polonijnych oświatowców pod hasłem „Wschód, Zachód – łączy nas Polska” obchodzi jubileusz – przed 15 laty, w 2010 roku, idea zrodziła się na spotkaniu zaangażowanych w oświatę polonijną osób w Ostródzie i w ciągu minionych lat obejmowała kolejne łączące te środowisko, aktualne i inspirujące do pracy tematy. Temat w ramach projektu „Polacy Światu: Nobliści”, który promuje dorobek polskich laureatów Nagrody Nobla i ich wkład w rozwój światowej nauki oraz literatury tego roku rozwijany w Wilnie - mieście rodzinnym jednego z nich – Czesława Miłosza - objął też kolejne trzy sylwetki wielkich Polaków: Marii Skłodowskiej-Curie, Wisławy Szymborskiej (która gościła w Wilnie przed laty) oraz Władysława Reymonta.

Wilno stało się miejscem, by razem zarówno celebrować 15-lecie tej wyjątkowej inicjatywy, jak też wymienić doświadczenia i czerpać inspiracje do dalszej pracy dla pedagogów i liderów oświaty w języku polskim poza granicami Macierzy. Spotkanie miało na celu nie tylko integrację środowisk nauczycielskich, ale także refleksję nad stanem i przyszłością polskiej oświaty za granicą, wymianę doświadczeniami, jak i to, by zastanowić się, co wspólnie zrobić, żeby skutecznie promować i nauczać języka polskiego, polskiej kultury i historii wśród blisko dwudziestomilionowej społeczności polskiej poza granicami kraju.

Światowy Zjazd Nauczycieli Polskich i Polonijnych to prestiżowe forum wymiany doświadczeń, popularyzacji polskiej kultury oraz prezentacji najlepszych praktyk edukacyjnych. W programie zjazdu znalazły się warsztaty dydaktyczne, wizyty studyjne w instytucjach edukacyjnych, wykłady, dyskusje. Formy oświaty polonijnej są różne. Na Zachodzie i w Stanach Zjednoczonych są to szkoły przy ambasadach RP, czy tzw. sobotnio-niedzielne. Na Litwie, częściowo Łotwie, w Czechach i na Ukrainie szkoły polskie są pełnowymiarowe i realizują programy nauczania zatwierdzone przez resorty oświaty krajów, w których funkcjonują.

Czemu służy wspólna sprawa

Jak odnotował Dariusz Piotr Bonisławski, zjazdy nauczycieli polonijnych to okazja nie tylko do współpracy na płaszczyźnie edukacyjnej. Zdaniem prezesa „Wspólnoty Polskiej” „najważniejsze jest zbudowanie platformy służącej do współpracy, rozmowy, poczucia tego, że jesteśmy jedną polską rodziną”. Prezes podkreślił również to, że „są to wyjątkowe spotkania ludzi, którzy każdego dnia pielęgnują język i naszą kulturę za granicą. To ambasadorzy polskości. Zjazd jest nie tylko wymianą doświadczeń między pedagogami, ale także formą budowania wspólnoty i wzmocnieniem więzi”. Nawiązując do realizowanego programu „Polacy światu” pan Bonisławski, przypominając o tym, że przed dwoma laty odbywający się zjazd w Toruniu służył poznawaniu i uzmysłowieniu wielkości postaci Mikołaja Kopernika, a z kolei ubiegłoroczny był poświęcony 80. rocznicy Bitwy o Monte Cassino, stwierdził, że wileński temat zjazdu służy pokazaniu, że polscy nobliści, ich dziedzictwo może być żywym narzędziem edukacyjnym dla nauczycieli pracujących poza granicami kraju, a artystyczne ujęcie polskiego dziedzictwa, stosowane podczas spotkań w ramach zjazdu, ma być impulsem do kreatywnego podejścia w nauczaniu języka i kultury polskiej poza granicami kraju.

Organizatorzy zjazdu podkreślili, że forum „to święto wspólnoty, która mówi jednym głosem: głosem troski o polską kulturę, tradycję i tożsamość”.

Zabierający głos podczas uroczystej inauguracji zjazdu goście i wileńscy gospodarze, m.in. poseł Piotr Adamowicz, senator Bogdan Borusewicz, wicemer rejonu wileńskiego Edyta Tamošiunaitė akcentowali szczególną rolę Wilna, jako miejsca tegorocznego spotkania nauczycieli polonijnych, swoje więzi z miastem i to, co może ono dziś zaoferować dla przybliżenia polskiej kultury, dorobku minionych i współczesnych pokoleń Polaków z Ziemi Wileńskiej.

Serdeczne słowa pozdrowień do rodaków kierował przewodniczący Rady Polonii Świata Jarosław Narkiewicz, który też odnotował wyzwania, jakie stoją przed oświatą polską na Litwie na przykładzie szkół polskich w rejonie trockim, które, nota bene, noszą imiona byłych prezesów Stowarzyszenia „Wspólnota Polska” – śp. prof. Andrzeja Stelmachowskiego i Longina Komołowskiego.

Skondensowany obraz oświaty polskiej na Litwie przedstawiła w swoim wystąpieniu prezes „Macierzy Szkolnej” Krystyna Dzierżyńska akcentując: „Modele szkół polskich są różne, różne są też problemy, ale łączy nas mowa ojczysta, nauczanie języka ojczystego, potrzeba utrzymania tego, co posiadamy oraz polskiej tożsamości narodowej.”

Sukcesów i satysfakcji z działalności edukacyjnej, z tego, co uczestnicy robią na co dzień w swoich krajach, życzył obecnym prezes Europejskiej Unii Wspólnot Polonijnych Edward Trusewicz.

Sztafeta trwa…

Miłym akcentem uroczystości było uhonorowanie zasłużonych dla oświaty polonijnej osób, tych, którzy od lat budują wspólnotę nauczycieli polonijnych. Wśród nich była Ewa Koch – pełniąca obecnie obowiązki wiceprezesa Zrzeszenia Nauczycieli Polskich w Ameryce. Specjalne wyróżnienie wręczył jej prezes Dariusz Piotr Bonisławski w uznaniu za wieloletnią współpracę i zaangażowanie w rozwój edukacji polonijnej. Kolejna nagroda powędrowała do przedstawicieli Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli Stowarzyszenia „Wspólnota Polska”, którą w imieniu Fundacji Polskiego Godła Promocyjnego „Teraz Polska” wręczył prezes Krzysztof Przybył.

Punktem kulminacyjnym inaugurującego zjazd popołudnia było ogłoszenie komunikatu, o tym, że XII Zjazd odbędzie się znów w Macierzy, w Gdańsku. Flaga forum nauczycieli polskich i polonijnych przekazana została przez wicemer rejonu wileńskiego Edytę Tamošiūnaitė, prezes „Macierzy Szkolnej” Krystynę Dzierżyńską oraz dyrektor Gimnazjum im. Józefa Ignacego Kraszewskiego w Wilnie Helenę Juchniewicz na ręce wiceprezydent Gdańska Moniki Chabior oraz gdańszczan, gości zjazdu: senatora Bogdana Borusewicza i posła Piotra Adamowicza.

Partnerom - słowa uznania

Jednym z partnerów wydarzenia na Litwie obok Stowarzyszenia Nauczycieli Szkół Polskich na Litwie „Macierz Szkolna” było Gimnazjum im. J. I. Kraszewskiego w Wilnie. I nie było to przypadkowe. Jak w rozmowie zaznaczyła dyrektor gimnazjum, członek Zarządu „Macierzy Szkolnej”, Helena Juchniewicz, zarówno ona, jak i nauczyciele gimnazjum od lat aktywnie brali udział w inicjatywach Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli, byli uczestnikami wielu warsztatów i w swojej pracy wykorzystują zdobyte doświadczenie, poznane metody. Wychodząc naprzeciw potrzebom zjazdu, temu, by koledzy z różnych krajów mogli poznać zarówno system funkcjonowania oświaty polskiej na Litwie, jak i warunki i metody pracy stosowane w polskich placówkach. Z poczuciem koleżeńskiej solidarności i odpowiedzialności, bo jak podkreśliła dyrektor, uczestnicy zjazdu mają duże wymagania, są nastawieni na wysoki poziom oferowanych spotkań, zajęć studyjnych, pedagodzy z „Kraszewskiego” włączyli się do pracy zjazdu, by takowe zaoferować. Grono nauczycieli gimnazjum przygotowało różnorodny program, który był realizowany w ciągu paru dni. Wizyty w gimnazjum poprzedziły uroczystą inaugurację zjazdu. M. in. w gimnazjum gościli oświatowcy z zaprzyjaźnionego Gdańska, którzy wzięli udział w zajęciach otwartych prowadzonych przez doświadczone polonistki. Regina Paszuta objęła temat: „Słownik wyrazów zapomnianych. Antonimy, synonimy, homonimy”, zaś Wanda Andruszaniec: „Ciężar – wiersz, który warto poznać”. Wraz z grupami uczestników zjazdu zostały zrealizowane również zajęcia terenowe pt. „Czesław Miłosz. Śladami Czesława Miłosza w Wilnie”. Przygotowały je i przeprowadziły nauczycielki Renata Slavinskienė i Joanna Szczygłowska. Goście mieli też możliwość w murach gimnazjum wziąć udział w warsztatach pt. „Edukacja przyjemna i pożyteczna – tworzenie obrazu historycznego”. Prowadził je nauczyciel historii Waldemar Szełkowski. Dyrektor odnotowała, że dzięki pasji nauczyciela, współpracy z Klubem Rekonstrukcji Historycznych „Garnizon Nowa Wilejka”, uczniowie gimnazjum mają możność poznawać historię w bardzo różnorodny sposób, m. in. uczestnicząc w kręceniu filmów na tematy historyczne. O tym, a także o innych formach i metodach nauczania historii, opowiedział kolegom ze świata Waldemar Szełkowski, pokazując, jak można zmotywować młodych do poznawania historii poprzez twórcze podejście, niejako żywy udział w minionych dziejach.

Nauczyciele polscy i polonijni mieli też okazję poznać życie szkolne, zapoznając się z jedną z form twórczości uczniowskiej i szkolnej tradycji. Była to prezentacja części programu studniówkowego.

Wiele czasu i zaangażowania włożyły też panie Wanda Andruszaniec, Rita Gvazdaitytė i Alina Waluczko w organizację dla kilku grup gości zwiedzania Wilna i okolic. Jako doskonałe przewodniczki zaprezentowały szeroki obraz dziejów minionych i życia współczesnego, obejmujący różne dziedziny.

Jak zaznaczyła dyrektor Helena Juchniewicz, uczestnicy przygotowanych zajęć, wycieczek, warsztatów ocenili je jako bardzo owocne, mówili o tym, że ich tematyka, jakość, poziom przeszły ich oczekiwania. Twierdzili, że tak wiele można się od nas nauczyć. M. in. z zakresu relacji pomiędzy uczniami i nauczycielami, otwartości i współpracy, autentyczności. Podczas spotkań w gimnazjum dyskutowali na temat kształtowania u uczniów zarówno uczuć patriotycznych do kraju zamieszkania – Litwy i jednocześnie bycia Polakiem, świadomym swojej tożsamości narodowej. Nauczyciele polonijni poznali nasze realia, m. in. wyzwania wynikające z funkcjonowania tzw. długich gimnazjów, które funkcjonując w ogólnym systemie oświaty kraju mają łatwiej pod względem organizacyjnym, ale muszą sprostać różnorodności potrzeb takiego modelu szkoły.

Wielki zasób wiedzy oraz inspiracji do twórczej pracy mogli zdobyć uczestnicy zjazdu biorąc udział w wydarzeniach w ramach projektu edukacyjnego „Polacy światu: Nobliści”. Zarówno udziału w warsztatach metodycznych, m.in. prowadzonych przez prof. Łukasza Tischnera, Agnieszkę Kaczmarczyk i Aleksandrę Głowacz z Muzeum Marii Skłodowskiej-Curie, jak i spotkaniach z poezją Wisławy Szymborskiej i Zbigniewa Herberta prowadzone przez znakomitych artystów: Annę Dymną i Jacka Romanowskiego pięknie temu służyły.

Uczestnicy zjazdu mieli też możność zwiedzić malownicze Troki i odwiedzić Mejszagołę, gdzie czekał na nich bardzo atrakcyjny program zarówno poznawczy, jak i integracyjno-rozrywkowy.

XI Światowy Zjazd Nauczycieli Polskich i Polonijnych już przeszedł do historii. Był kolejnym krokiem do rozszerzania i nawiązywania kontaktów pomiędzy członkami wielkiej polskiej rodziny mieszkającej poza granicami Macierzy, których łączy miłość do języka polskiego, okazją do pochylenia się nad wspólna troską o język polski, polską tożsamość w szerokim świecie, gdzie swoje życie buduje 20-milionowa rzesza rodaków.

***

Wypada po raz kolejny z żalem stwierdzić, że na tak reprezentacyjnym wydarzeniu zabrakło przedstawicieli władz Litwy, jak też stołecznego samorządu, deklarujących, niestety, jedynie w słowach, ścisłe i przyjacielskie stosunki z Polską i do polskiej mniejszości na Litwie. Już „tradycyjnie” zabrakło również wzmianki o zjeździe w litewskich mediach.

Janina Lisiewicz
Nasza Gazeta nr 12 (1540)