Deklaracja o deklaratywnym charakterze

2022-01-14, 19:33
Oceń ten artykuł
(1 głos)
Janina Lisiewicz Janina Lisiewicz fot. Radio Wilno

Równo przed 30 laty – podczas wizyty na Litwie ministra spraw zagranicznych Polski Krzytsztofa Skubiszewskjiego w dniach 12-14 stycznia 1992 roku – w Wilnie została podpisana Deklaracja o przyjaznych stosunkach i dobrosąsiedzkiej współpracy pomiędzy Rzeczypospolitą Polską i Republiką Litewską.

Zapoczątkowany przed z górą 30 laty rozpad ZSRR i powstawanie niepodległych państw dały początek nowej erze w polityce międzynarodowej. Państwa Zachodniej Europy, jak i wychodzące z tzw. wschodniego bloku państwa Europy Środkowo-Wschodniej, stawiały pierwsze kroki w nawiązywaniu stosunków dyplomatycznych. Nie był to łatwy proces, tym bardziej na tych terenach, gdzie jeszcze stacjonowały wojska ZSRR. Tak było też w przypadku Polski i Litwy, gdzie dodatkowe komplikacje w dwustronnych stosunkach występowały z powodu określonego biegu historii i zaistniałych faktów, które ciążyły na pamięci historycznej obu narodów i niejednokrotnie były wykorzystywane przez polityków i politykierów.

Na fali zmian politycznych w Polsce i na Litwie w latach 1989-1990, nastąpiło nawiązanie ściślejszych kontaktów pomiędzy działaczami  ugrupowań niedawnej opozycji w obu krajach, którzy w wyniku wyborów parlamentarnych uzyskali władzę i to właśnie grupy parlamentarne zapoczątkowały zmiany. M. in. w tragicznych dniach stycznia 1991 r. polscy parlamentarzyści też byli obecni w Wilnie.

Polska jednak nie należała do tych krajów, które jako pierwsze uznały niepodległość Litwy – zrobiła to wraz ze zdecydowaną większością państw po sierpniowym puczu (26 sierpnia 1991 r.), jako siedemnasty z kolei kraj. Zaś wymiana listów ministrów spraw zagranicznych Polski i Litwy w sprawie nawiązania stosunków dyplomatycznych odbyła się w Wilnie 2 września 1991 r. i po trzech dniach stosunki te zostały przywrócone.

Ten kalendarz rozwoju wydarzeń kładł pewien cień na rozwój i postęp tych stosunków. Jednak najbardziej negatywny odcień nakładały zaszłości  z okresu międzywojnia oraz stosunki pomiędzy władzami niepodległej Litwy a polską mniejszością. To właśnie w tym okresie Rada Najwyższa Litwy rozwiązała tzw. polskie samorządy (rejonów wileńskiego i solecznickiego). A w retoryce nie tylko politykierów, ale też liderów litewskiego odrodzenia nie brak było antypolskich akcentów.

Jednak procesy zachodzące w regionie wymagały nowych realiów politycznych i w dniach 12-14 stycznia 1992 r., podczas wizyty w Wilnie ministra spraw zagranicznych RP Krzysztofa Skubiszewskiego, podpisana została Deklaracja o przyjaznych stosunkach i dobrosąsiedzkiej współpracy. Podpisali ją Krzysztof Skubiszewski oraz ówczesny minister spraw zagranicznych Litwy Algirdas Saudargas. Dotyczyła ona najistotniejszych problemów w stosunkach dwustronnych. Miała gwarantować poszanowanie suwerenności i integralności terytorialnej, rezygnację z roszczeń terytorialnych, kierowanie się standardami europejskimi w stosunku do mniejszości narodowych, prawo używania przez osoby należące do mniejszości ich imion i nazwisk w brzmieniu i pisowni języka ojczystego – zgodnie z dokumentami KBWE, powstrzymanie się od działań, które prowadziłyby do zmian narodowościowych na obszarach zamieszkanych przez mniejszości narodowe, a także ochronę zabytków historii i kultury.

Wizyta polskiego ministra spraw zagranicznych na Litwie w styczniu 1992 r. oraz podpisanie Deklaracji miały przełomowe znaczenie w procesie układania normalnych stosunków między obydwoma państwami, choć przebiegała w napiętej atmosferze. Lata wybijania się Litwy na niepodległość i początki historii niepodległego państwa obfitowały w antypolskie wypady, wyraźnie dało się odczuć nie tylko na słowach, ale też w praktycznych poczynaniach. Nieufność do Polski, a szczególnie do Polaków mieszkających na Litwie, wypominano „okupację Wilna” i działalność Armii Krajowej. Zaś wszystkie obawy miejscowych Polaków o swą tożsamość narodową i prawo do korzystania z demokratycznych swobód określone siły polityczne ubierały w szaty sympatyzowania sowietom. O antypolskiej atmosferze z tamtych lat może świadczyć fakt, że w czasie wizyty ministra Skubiszewskiego litewscy politycy utożsamiający się z  patriotycznym, a faktycznie nacjonalistycznym nurtem, zorganizowali pikietę. Żądano, aby polski rząd przed podpisaniem Deklaracji potępił „agresję” generała Żeligowskiego i „okupację” Wilna.

Jednak Deklaracja została podpisana, podjęto polityczną decyzję, do której przyczynił się minister Algirdas Saudargas. Wbrew antypolskim nastrojom i deklarowaniu wizji Litwy w gronie państw skandynawskich, bardziej trzeźwi politycy zdawali sobie sprawę, że to Polska (m.in., w której upatrywał możliwość pracy w tragicznych styczniowych dniach też minister spraw zagranicznych) jest partnerem i drogą Litwy do szeroko pojmowanej Europy – jej struktur i gospodarki.

Mija 30 lat od dnia podpisania Deklaracji. W ciągu tych trzech dziesięcioleci Litwa i Polska przeżywały różne fazy w dwustronnych stosunkach. Podpisanych zostało setki umów m.in. dotyczących współpracy gospodarczej, wojskowej, kulturalnej, oświatowej, zrealizowano i jest realizowanych wiele projektów gospodarczych, międzynarodowych, m.in. w sferze energetyki, transportu. Jeszcze w 1997 roku powołano Radę Konsultacyjną przy prezydentach obu krajów, powstało Polsko-Litewskie Zgromadzenie Parlamentarne, które w ciągu kilkunastu lat miało zawieszenie swojej pracy, m.in. z powodu nie wykonywania przez stronę litewską zapisów, które znalazły się m.in. zarówno w Deklaracji, jak i przyjętym  na jej podstawie w kwietniu 1994 roku Traktacie o przyjaznych stosunkach i dobrosąsiedzkiej współpracy między Rzeczypospolitą Polską i Republiką Litewską. Obok takich zapisów, jak powstrzymywanie się od działań, które prowadziłyby do zmian narodowościowych na obszarach zamieszkałych przez mniejszości narodowe, których nikt na Litwie już nie pamięta, przywrócenia praw własności do znacjonalizowanej ziemi (w Wilnie jest nadal sprawą wymagającą należytego rozwiązania), pozostaje kwestia pisowni nazwisk w oryginalnej wersji.

Po trzydziestu latach, akurat w styczniowych dniach, znów powraca ona pod obrady Sejmu Litwy. Niestety, o ile nawet stanie się cud i wersja zapisu imienia i nazwiska z użyciem liter alfabetu łacińskiego na pierwszej stronie paszportu zostanie przyjęta i nawet otrzymają do tego prawo nie tylko kobiety, które wyszły za mąż za obcokrajowców i ich dzieci, ale też litewscy Polacy, to brak  możliwości używania znaków diakrytycznych nie pozwoli na posiadanie niewykoślawionych nazwisk. Jest tak, że w tym temacie zapisy Deklaracji oraz Traktatu noszą charakter deklaratywny – polegający na czczej deklaracji, nie płynący z przekonania, gołosłowny, jak podaje słownik języka polskiego. Mowa o tym, że nawet możliwość zapisu nazwiska bez znaków diakrytycznych jest pierwszym krokiem do realizacji sławetnych założeń międzypaństwowych dokumentów jakoś nie napawa optymizmem.

Na ten „pierwszy krok” czekamy 30 lat. Czy na drugi będziemy czekali tyle samo? Nie wierząc w możliwość posiadania nazwisk w oryginalnej wersji za życia, z wisielczym humorem stwierdzaliśmy: na nagrobkach przynajmniej mamy je autentyczne. Jednak te 30 lat zniekształconych imion i nazwisk spłatały nam figla – tu i tam na cmentarnych pomnikach widzimy nazwiska w „wersji oficjalnej, takie, jakie zmarli mieli za życia w dokumentach. Deklaratywność Deklaracji sprawiła, że nekropolie przestają być autentycznymi świadkami historii...

Janina Lisiewicz
Nasza Gazeta nr 1 (1451)

Logo Nasza Gazeta

Komentarze   

 
#12 Lech 2022-01-19 15:13
Obawiam się, że Polacy długo będą musieli jeszcze walczyć o swoje prawa na Litwie. Szkoda, że rządzący w Polsce w imie dobrych stosunków z Litwą nie chcą wspomóc mniejszości narodowych.
Cytować | Zgłoś administratorowi
 
 
#11 1234 2022-01-18 22:28
Póki w Polsce o polityce międzynarodowej w tym kresowej, będzie decydowało tzw. środowisko giedroyciowe, to Lietuvisi i Ukraińcy nie będą u siebie szanowali Polaków jako mniejszości narodowej.
Cytować | Zgłoś administratorowi
 
 
#10 Alek 2022-01-18 21:19
Sejmas we wtorek 18 stycznia głosował i oto mamy literkę "W" - ale żadnych innych potrzebnych liter już nie, więc pisownia polskich nazwisk wciąż będzie zdeformowana.
Cytować | Zgłoś administratorowi
 
 
#9 Andrzej 2022-01-17 17:15
Jak już się przekonaliśmy, Lietuva łamie wszystkie zobowiązania. Już przeszło 30 lat trwa oczywista dyskryminacja polskiej autochtonicznej społeczności i nie widać jej końca. na pewno nie przy obecnej władzy nacjonalistycznych landsbergistów i tęczowych liberałów.
Cytować | Zgłoś administratorowi
 
 
#8 Henryk Połoński 2022-01-16 16:38
Zapisy Deklaracji z 1992r. oraz Traktatu z 1994r.ze strony rządzących niepodległej Litwy są 30 lat notorycznie łamane. A przecież mniejszość polska na Litwie już poczynając od lat 80-ych ubiegłego stulecia do dnia dzisiejszego zawsze popierała dążenia Litwinów do niepodległości. Lecz postulaty Polaków na Litwie zapisane w Deklaracji i Traktacie dotychczas są ignorowane. Rugowanie z ojcowizny, zmiany granic okręgów wyborczych, język polski nadal nie jest należycie używany w życiu publicznym, imiona i nazwiska są zlituanizowane, brak Ustawy o Mniejszościach Narodowych, zakaz używania w polskiej wersji nazw ulic i miejscowości, w której większość stanowią Polacy.
Litwini w Polsce wszystko to mają. A dlaczego myśmy nie?
Cytować | Zgłoś administratorowi
 
 
#7 Tapas 2022-01-15 14:50
Wszyscy pamiętają jak w roku 2007 V. Landsbergis publicznie nawoływał Litwinów do meldowania się na Wileńszczyźnie i „osiągnięcia historycznego zwycięstwa nad Polakami”. W zasadzie nigdy nie mieliśmy łatwych wyborów, jednak jesteśmy zdeterminowani i zjednoczeni, co nam pozwoli obronić nasze pozycje. Tym bardziej, że coraz więcej rodowitych Litwinów głosuje na AWPL-ZChR popierając zarówno nasz program prorodzinny jak też naszą uczciwą działalność.
Cytować | Zgłoś administratorowi
 
 
#6 +++ 2022-01-15 14:48
Symbolem walki Polaków z litewskim osadnictwem stały się podwileńskie Gudele.

Gudele są położone w pięknej okolicy, lasy, pagórki, jeziora. Litewska komunistyczna nomenklatura postanowiła na początku lat 90. na ziemiach należących do Polaków wybudować swoje osiedla. Miało powstać 200 willi dla urzędników, wyższych oficerów wojska i policji, prokuratorów. Zaprotestowali przeciwko temu przedstawiciele miejscowego samorządu i mieszkający tu Polacy. 27 kwietnia 1993 r. policja i wojsko chciały złamać opór protestujących. Wojsko urządziło w tym dniu tam manewry ze strzelaniną na szczęście w powietrze. Dzięki odważnej i zjednoczonej pozycji miejscowych Polaków niedoszli osadnicy wycofali się ze swoich zamiarów.
Na przejmowanie ziemi przez przybyszy zezwalała ustawa podpisana przez prezydenta Vytautasa Landsbergisa w 1991 r. Po naszych wielkich protestach dwa lata później została wstrzymana. W 1997 r. powrócono do niej. W 1999 r. weszła w życie ustawa, która mówiła, że prawa do własności można było przekazywać innym. Dotąd wiele osób przenosiło prawo do ziemi krewnych. Nowe przepisy sprawiły, że tak zwane przenosiny wzrosły tysięcy razy, a otrzymywały je głównie osoby związane z rządem. Działo się tak, ponieważ o przekazywaniu ziemi decydowały rządowe służby rolne niepodlegające samorządom. Decyzje reprywatyzacyjne były podejmowane z pominięciem Polaków i polskich władz samorządowych. Prezydent V. Landsbergis przeniósł ziemię zarówno swojej rodziny jak i żony, które otrzymały grunty pod Wilnem w Bezdanach i Awiżeniach. Litewskie elity bardzo wzbogaciły się na tym procederze niemającym analogii prawnych w świecie.
Cytować | Zgłoś administratorowi
 
 
#5 wiki 2022-01-15 14:46
W punkcie 15 traktatu polsko-litewskiego z 1994 r., zapisano, że obie strony powstrzymają się od działań administracyjnych zmierzających do zmian narodowościowych na terenach zwartych skupisk mniejszości.

Na Litwie niestety były i nadal są ingerencje administracyjne, które uderzają w skład narodowościowy polskiego zwartego skupiska na Wileńszczyźnie.
Cytować | Zgłoś administratorowi
 
 
#4 Alek 2022-01-14 21:17
Początki historii niepodległego państwa LT obfitowały w antypolskie wypady, co wyraźnie dawało się odczuć nie tylko w słowach, ale też w praktycznych poczynaniach. Rozwiązano polskie samorządy, pogwałcono ustalenia o gwarancji praw dla polskiej mniejszości narodowej. LT uzyskała poparcie od Polski, ale sama przez 30 lat z pełną premedytacją prowadzi politykę dyskryminacji, niestety trzeba zauważyć że z przyzwoleniem kolejnych władz III RP które odwróciły się od własnych rodaków - jest to nie do zrozumienia i nie do zaakceptowania.
Cytować | Zgłoś administratorowi
 
 
#3 Stan. 2022-01-14 21:06
W polityce zwykle obowiązuje zasada wzajemności. Czyli jak wy nas traktujecie, tego samego powinniście oczekiwać. Ale Litwa łamie wszystkie ustalenia, zobowiązania, prawa międzynarodowe i traktat dwustronny, zaś Polska niczego nie jest w stanie (albo nie chce) wyegzekwować w kwestii poszanowania praw autochtonicznej polskiej ludności z Wilna i Wileńszczyzny. Pytanie więc brzmi, dlaczego Warszawa jest niewolnikiem obłudy i fobii Michnika, Geremka, Skubiszewskiego, Widackiego oraz ich współczesnych naśladowców?
Cytować | Zgłoś administratorowi
 

Dodaj komentarz

radiowilnowhite

EWANGELIA NA CO DZIEŃ

  • Wtorek, 17 maja 2022 

    J 14, 27-31a

    Słowa Ewangelii według świętego Jana

    Jezus powiedział do swoich uczniów: „Pozostawiam wam pokój, obdarzam was moim pokojem. Ale Ja nie obdarzam was w taki sposób, jak czyni to świat. Nie pozwólcie, aby wasze serca były wstrząśnięte i nie lękajcie się. Słyszeliście przecież, co wam powiedziałem: Odchodzę, lecz powrócę do was. Gdybyście Mnie miłowali, to rozradowalibyście się, że idę do Ojca. Ojciec bowiem jest większy ode Mnie. A mówię wam to teraz, zanim się stanie, abyście uwierzyli, gdy to nastąpi. Już nie będę długo z wami rozmawiał, gdyż nadchodzi władca tego świata, który nie ma nic wspólnego ze Mną. Trzeba jednak, aby świat zrozumiał, że miłuję Ojca i tak postępuję, jak On mi polecił”.

    Czytaj dalej...
 

 

Miejsce na Twoją reklamę
300x250px
Lietuva 24Litwa 24Литва 24Lithuania 24